Rocznik Historii Sztuki — 30.2005

Seite: 153
DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/rhs2005/0165
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
LWOWSKIE ŚRODOWISKO ARTYSTYCZNE WOBEC IDEI SYMBIOZY SZTUK

153

sądzę - scharakteryzowanie kilku najważniejszych tendencji i zjawisk, wydobytych z olbrzymiego dorobku
artystów środowiska lwowskiego, realizujących koncepcję bel composto.

JEDNOLITE WYSTROJE WNĘTRZ ŚWIĄTYŃ ZAKONNYCH

W XVI i XVII w. wystrój katedry lwowskiej był kształtowany w bardzo chaotyczny sposób. Kolejne
ołtarze, ławy, nagrobki i epitafia wciskano z coraz większym trudem do stosunkowo ciasnego wnętrza. Nie
troszczono się przy tym zbytnio, aby zharmonizować owe elementy ze starszymi sprzętami, a czasem nawet
wyróżniano nowe wtręty, kontrastując je dobitnie z dawniejszym otoczeniem48. W podobny sposób urządza-
no zapewne także wnętrza innych kościołów, a zwłaszcza „starodawnych" świątyń zakonnych, skupiających
wokół siebie wielu możnych protektorów, którzy podejmowali na ich rzecz liczne fundacje, a zarazem
troszczyli się o odpowiednie wyeksponowanie rezultatów swojej dobroczynności49. Wnętrza zapełnione takimi
sprzętami mogły zadziwiać bogactwem i malowniczą varietas, ale potrafiły też razić natłokiem przypadko-
wo zestawionych sprzętów, trudnym do zaakceptowania przez nowożytnych znawców architektury, kierują-
cych się w swoich sądach witruwiańskimi zasadami symetrii i eurytmii. Nie należy się więc dziwić, że
duchowni prezentujący taką postawę, zaczęli bez żalu usuwać z kościołów „staromodne" ołtarze, aby uzy-
skać miejsce dla skomponowania jednolitego wystroju.

Stosunkowo wczesnym przykładem takich działań mogą być innowacje w kościele Dominikanów
w Podkamieniu u progu XVIII stulecia. 21 lutego 1700 r. przeor Tomasz Kraszewski podpisał umowę z Wawrzyń-
cem Sarnowiczem na wykonanie nowego ołtarza głównego, który zastąpił retabulum wzniesione przed kil-
koma dziesięcioleciami. 21 marca 1701 r. dominikanie ugodzili się ponownie z tym snycerzem na wzniesienie
przytęczowych ołtarzy Ukrzyżowanego Jezusa i św. Wiktorii, „dla zachowania jednostajnej ozdoby kościoła"50.
Możemy przypuszczać, że owo przedsięwzięcie, mimo dość skromnego zakresu, zaowocowało zmianą wyrazu
artystycznego nawy głównej i prezbiterium świątyni, wzniesionej w 1. połowie XVII w.51, ponieważ zespół
ozdobnych barokowych ołtarzy musiał zdominować rozległe płaszczyzny ścian o niezbyt wyrazistej artykulacji.

Podobnie skromny i mocno schematyczny charakter miała architektura wnętrza kościoła Bernardynów
we Lwowie, z którego na przełomie 1735 i 1736 r. z inicjatywy gwardiana Jana Kapistrana Wdziekońskiego
zaczęto usuwać dawny wystrój, aby urządzić je na nowo, dążyć do pełnej „jednostajności". Podczas owych
prac nie ingerowano prawie zupełnie w strukturę murów, poprzestając na pokryciu przez o. Benedykta
Mazurkiewicza ścian, sklepień i filarów malowidłami i wykonaniu przez stolarza Konrada Kutschenreitera
i snycerza Tomasza Huttera siedemnastu barokowych ołtarzy o wymyślnych formach architektonicznych
i bardzo bogatej dekoracji (il. If2. Impulsem do podjęcia owych prac była beatyfikacja świątobliwego ber-
nardyna Jana z Dukli (1733), którego szczątki spoczywały w świątyni. Program ideowy nowego wystroju
wnętrza był zatem ściśle podporządkowany rozsławieniu tego błogosławionego i zakonu, w którym „dojrzał
on do chwały niebios". Ołtarz główny, mieszczący w mensie relikwie bł. Jana, oraz większość ołtarzy
bocznych przyozdobiono rzeźbami i obrazami ukazującymi świętych bernardyńskich, których tryumf w Kró-
lestwie Bożym wyobrażono z egzaltacją w malowidle sklepiennym nawy (il. 2)53. Ów iluzjonistyczny fresk

Mańkowski, Lwowska rzeźba..., s. 110; J.T. Petrus, Lwowska katedra obrządku łacińskiego p.w. Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny, Warszawa 1999, s. 20-24.

49 T. M a ń к o w s к i, Kościół bernardynów we Lwowie, „Dawna Sztuka", I, 1938, s. 317-318.
30 S. В a r ą с z, Dzieje klasztoru WW. OO. Dominikanów w Podkamieniu, Tarnopol 1870, s. 80.

51 Ibidem, s. 17-31, 79-80; J. Gajewski, Falconi w Podkamieniu oraz jego dzieła architektoniczno-rzeźbiarskie (problematyka
artystyczna i zagadnienie odbioru), „Ikonotheka. Prace Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego", V, 1993, s. 28-29.

32 Z. H o r n u n g, Stanisław Stroiński, „Prace Komisji Historii Sztuki i Kultury Towarzystwa Naukowego we Lwowie", II,
1935, s. 15-18; idem, Pierwsi rzeźbiarze lwowscy z okresu rokoka, „Ziemia Czerwieńska", 3, 1936, nr 1, s. 5-6, 13, 35-36;
Mańkowski, Lwowska rzeźba..., s. 47; idem, Kościół bernardynów..., s. 318-319; idem, Giuseppe Carlo Pedretti i jego
polski uczeń, „Biuletyn Historii Sztuki", XVI, 1954, nr 2, s. 253-254; Hornung, Majster Pinsel..., s. 9-12; H.E. Wyczawski,
Lwów, [w:] Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych, red. H.E. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska
1985, s. 196; J. Sito, Późnobarokowe wyposażenie kościoła bernardynów we Lwowie. Uwagi o rzymsko-wiedeńskich źródłach
inspiracji, „Przegląd Wschodni", I, 1991, nr 4, s. 767-790; idem, Thomas Hutter ( 1696-1745) rzeźbiarz późnego baroku, Warsza-
wa-Przemyśl 2001, s. 38-47, 270-279.

53 J. Sito, Lwowska konfesja bł. Jana z Dukli, [w:] Studia nad sztuką renesansu i baroku, t. 4, red. J. L i 1 e у к o, Lublin
2000, s. 159-192; idem, Thomas Hutter..., s. 4447.
loading ...