Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie — 11.1967

Page: 108
Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/roczmuzwarsz1967/0112
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
W drugiej połowie tegoż wieku w sarkofagowej płaskorzeźbie pojawia się nowy typ przed-
stawień, mający odzwierciedlać główne cnoty Rzymianina: Virtus, Clementia, Pietas i Concor-
dia. Tę ostatnią symbolizuje zamiast personifikacji scena dextrarum iunctio, które z uwagi na
kolejność przedstawień umieszczane jest w prawym rogu ściany frontalnej4.

W III w. sceny zaślubin występują bardzo często i przeplatane są scenami mitologicznymi,
nie mającymi ze sobą ściślejszych powiązań, lub łączy się je ze scenami odnoszącymi się do
życia intelektualnego zmarłego, co jest zgodne z ogólnie panującymi w tym okresie tendencjami.
Na sarkofagach zaś kanelurowanych, które wchodzą w modę do warsztatów zachodnich za
Sewerów, dextrarum iunctio zajmuje bądź środkową część, tworząc główne panneau, lub je-
den z narożników. Scena dextrarum iunctio zdobi także szereg sarkofagów chrześcijańskich,
w których inne motywy mitologiczne i świeckie zastąpione są symbolami chrześcijańskimi
i biblijnymi.

Symbolikę zaślubin na zabytkach sepulkralnych należy rozpatrywać w kilku aspektach.
Jest to niewątpliwie obraz zawarcia związku małżeńskiego oraz także symbol głębokiej miłości
i niczym nierozerwalnej wierności nawet w obliczu śmierci. Wreszcie gest dextrarum iunctio
może również oznaczać ostatnie pożegnanie5. Być może złączona para na tle wrót prowadzących
w zaświaty ma także znaczenie eschatologiczne, dowodząc jak gdyby więzi małżeńskiej nawet
w życiu pozagrobowym, w myśl szerzących się kultów i doktryn mistycznych.

Pan młody odziany jest w togę lub zbroję, co świadczy wymownie o jego pozycji społecznej,
oblubienica natomiast w tunikę, którą okrywa palla zarzucona nieraz na głowę. Swobodny
układ postaci wyraża się w tym, iż mężczyzna stoi raz z lewej raz z prawej strony małżonki.
Z zasady trzyma on w lewej ręce kontrakt ślubny (tabulae nuptiales) w postaci zwoju. Panna
młoda natomiast, bądź podtrzymuje rąbek otulającego głowę płaszcza czy fałdy szat, bądź
pełnym wyrazu gestem opiera rękę na ramieniu małżonka. Niekiedy dla podkreślenia ważności
związku nowożeńcy trzymają splecione ręce nad palącym się na ołtarzu ogniem lub nad postacią
Hymena, bożka małżeństwa, trzymającego w rączkach zapaloną pochodnię.

Olbrzymia swoboda interpretacji tematów, jaka cechuje rzymską sztukę sepulkralną od końca
II w., oraz dowolność układu kompozycji wzbogaconej nieraz zbędnymi elementami ikono-
graficznymi doprowadzały niejednokrotnie do nadmiernego przeładowania scen, odpowiada-
jącego niewybrednym gustom nowowzbogaconych nabywców. Jednym z przykładów obrazują-
cych ten stan rzeczy jest fragment warszawski, w którym występuje bogaty repertuar motywów.

Fragment sarkofagu z dextrarum iunctio, figurujący w rzymskiej sali Muzeum Narodowego,
zakupiony we Frascati przewieziony był do Liceum Hosianum w Braniewie, gdzie wchodził

" Scott Ryberg, jw., s. 163—164, tabl. LVIII.

5 L. Reekmans, Dextrarum iunctio. EAA, III, Roma 1960, s. 82—84; V. M a c c h i o r o, II simbo-
lismo nelle figurazioni sepolcrali romane. Napoli 1909, s. 77.

108
loading ...