DOI article:
Brożek-Tarnowska, Maria: Trzy romańskie rzeźby w Muzeum Narodowym w Krakowie
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.24580#0030
donnami: z katedry w Cuenca z początku w. XIV i z Muzeum Sta Cruz
w Toledo z w. XIV
Trzeba zaznaczyć jedno: typ tronu i podnóżka Madonny III, ruch Dzie-
ciątka, forma jego główki, a nawet ogólny sposób upozowania Marii są to
cechy z pewnością o powszechniejszym zasięgu. Im bliżej gotyku, im bli-
żej stylu międzynarodowego, tym infiltracje szersze, tym podobieństw
więcej na odległych od siebie terytoriach. I tym trudniej, sądzę, określić
rzeźbę taką, jak Madonna krakowska. Wydaje się wówczas, że tym więk-
sze znaczenie trzeba przypisać zespołowi pewnych szczegółowych cech,
a nie ich pojedynczemu występowaniu. Tak więc zespół cech opisanych
przy Madonnie III, ze szczególnym zwróceniem uwagi na oparcie lewej
dłoni Marii na ramieniu Dzieciątka, występujący w kilku wymienionych
wyżej rzeźbach hiszpańskich, odróżnia rzeźbę krakowską od szeregu in-
nych z terenu Niemiec, Szwajcarii, Skandynawii, nawet jeśli one, może
współczesne z krakowską, wykazują pewne podobieństwa, czy to pozy,
czy ruchu, czy też szczegółów, jak trony łub gest Dzieciątka ?s. Ale te po-
dobieństwa wynikają zapewne jedynie z równoległego występowania tych
rzeźb w czasie, przy czym nie zapominajmy o konserwatyzmie plastyki
hiszpańskiej, a więc że to, co jest charakterystyczne dla północnoeuropej-
skiej rzeźby w w. XIII, w hiszpańskiej może pojawiać się jeszcze
w w. XIV.
Wnioskując z przejrzanego materiału sądzę, że krakowska Madonna III
pochodzi z okolic Nawarry łub Katalonii. Lecz być może jeszcze bliższe
badania wykazałyby jej pochodzenie z innej prowincji hiszpańskiej. Co
do czasu, rzeźbę tę umieściłabym najwcześniej w w. XIII, raczej w dru-
giej jego połowie, ze względu na żywiej poruszone, bokiem siedzące Dzie-
ciątko i na żywszy ruch samej Marii, a także z uwagi na sposób potrak-
towania fałdów tkaniny, zarówno sukni, jak i welonu. Ale może rzeźba
ta pochodzi nawet z w. XIV, przypomnijmy sobie bowiem dwie Madonny
z Muzeum Maresa (fig. 16) Jeśli nasza jest prymitywniejsza, to jest to
może skutek archaizowania prowincjonalnego artysty.
72 Tamże.
73 Medieual Woodew. Scidptwe żn, Sweden, Madonna z Harna (Vastergótland)
tabl. 58, Madonna z Hol (Vastergótland) tabl. 59, Madonna z Loharad (Uppland)
tabl. 88. — Hamann, o. c., Madonna z Halberstadt, około r. 1240, tabl. XXIXd, h,
Madonna ze zbiorów Lambert w Paryżu, około r. 1220, tabl. XLVIII f, Madonna
z Aachen z początku w. XIII, tabl. LI d. — Das -ScMaeżzerische La%des?H.M.seMłH.
1898—1948. Festbach ziun. 50. Jabreslap der Erdffłumg, Ziirich 1948, Madonna z Bu-
ren (Nidwalden) około r. 1350, fig. 60. — Museler, o. c.. Madonna z Drezna, około
r. 1250, fig. 1 na s. 60, Madonna z Munchen-Gladbach, około r. 1220, fig. 2 na s. 60. —
Wolter und Burger, o. c., Madonna południowo-niemiecka, około r. 1250
tabl. 7, Madonna nadreńska, około r. 1280, tabl. 8.
7" Catcdopo del Museo Mares. fig. 35.
24
w Toledo z w. XIV
Trzeba zaznaczyć jedno: typ tronu i podnóżka Madonny III, ruch Dzie-
ciątka, forma jego główki, a nawet ogólny sposób upozowania Marii są to
cechy z pewnością o powszechniejszym zasięgu. Im bliżej gotyku, im bli-
żej stylu międzynarodowego, tym infiltracje szersze, tym podobieństw
więcej na odległych od siebie terytoriach. I tym trudniej, sądzę, określić
rzeźbę taką, jak Madonna krakowska. Wydaje się wówczas, że tym więk-
sze znaczenie trzeba przypisać zespołowi pewnych szczegółowych cech,
a nie ich pojedynczemu występowaniu. Tak więc zespół cech opisanych
przy Madonnie III, ze szczególnym zwróceniem uwagi na oparcie lewej
dłoni Marii na ramieniu Dzieciątka, występujący w kilku wymienionych
wyżej rzeźbach hiszpańskich, odróżnia rzeźbę krakowską od szeregu in-
nych z terenu Niemiec, Szwajcarii, Skandynawii, nawet jeśli one, może
współczesne z krakowską, wykazują pewne podobieństwa, czy to pozy,
czy ruchu, czy też szczegółów, jak trony łub gest Dzieciątka ?s. Ale te po-
dobieństwa wynikają zapewne jedynie z równoległego występowania tych
rzeźb w czasie, przy czym nie zapominajmy o konserwatyzmie plastyki
hiszpańskiej, a więc że to, co jest charakterystyczne dla północnoeuropej-
skiej rzeźby w w. XIII, w hiszpańskiej może pojawiać się jeszcze
w w. XIV.
Wnioskując z przejrzanego materiału sądzę, że krakowska Madonna III
pochodzi z okolic Nawarry łub Katalonii. Lecz być może jeszcze bliższe
badania wykazałyby jej pochodzenie z innej prowincji hiszpańskiej. Co
do czasu, rzeźbę tę umieściłabym najwcześniej w w. XIII, raczej w dru-
giej jego połowie, ze względu na żywiej poruszone, bokiem siedzące Dzie-
ciątko i na żywszy ruch samej Marii, a także z uwagi na sposób potrak-
towania fałdów tkaniny, zarówno sukni, jak i welonu. Ale może rzeźba
ta pochodzi nawet z w. XIV, przypomnijmy sobie bowiem dwie Madonny
z Muzeum Maresa (fig. 16) Jeśli nasza jest prymitywniejsza, to jest to
może skutek archaizowania prowincjonalnego artysty.
72 Tamże.
73 Medieual Woodew. Scidptwe żn, Sweden, Madonna z Harna (Vastergótland)
tabl. 58, Madonna z Hol (Vastergótland) tabl. 59, Madonna z Loharad (Uppland)
tabl. 88. — Hamann, o. c., Madonna z Halberstadt, około r. 1240, tabl. XXIXd, h,
Madonna ze zbiorów Lambert w Paryżu, około r. 1220, tabl. XLVIII f, Madonna
z Aachen z początku w. XIII, tabl. LI d. — Das -ScMaeżzerische La%des?H.M.seMłH.
1898—1948. Festbach ziun. 50. Jabreslap der Erdffłumg, Ziirich 1948, Madonna z Bu-
ren (Nidwalden) około r. 1350, fig. 60. — Museler, o. c.. Madonna z Drezna, około
r. 1250, fig. 1 na s. 60, Madonna z Munchen-Gladbach, około r. 1220, fig. 2 na s. 60. —
Wolter und Burger, o. c., Madonna południowo-niemiecka, około r. 1250
tabl. 7, Madonna nadreńska, około r. 1280, tabl. 8.
7" Catcdopo del Museo Mares. fig. 35.
24