DOI article:
Rudloff-Hille, Gertrud; Gutkowskiej-Rychlewskiej, Marii [Transl.]: Obraz Chrystusa Boleściwego według Jana Gossaerta zw. Mabuse w Muzeum Narodowym w Krakowie: studium ikonografii i rozpowszechnienia kompozycji
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.24580#0132
nych dziełach na ten sam temat. Wszystkie wymienione obrazy i rzeźby
były obiektami dewocyjnymi, nie umieszczano ich w wielkim ołtarzu, lecz
w kościele czy kaplicy zajmowały miejsce odosobnione, przeznaczone do
oddawania cichego hołdu i kontemplacji cierpień Chrystusa. Jeśli postać
Chrystusa wyraża — jak w obrazach Gossaerta — raczej przezwycięże-
nie cierpienia, a nie poddawanie się mu, to wywodzi się ona z takiego
pojmowania pobożności, które uprzytomnienie sobie i rozważenie cierpień
Chrystusa uznało za wstępny warunek naśladowania go w praktycznym
życiu jednostki lub wspólnoty kontemplacyjnej. Zgadzałoby się to z tre-
ścią Czterech ksiąg o TTaśladotoami/. Chrystusa, których autorstwo przy-
pisuje się Tomaszowi a Kempis Ze względu na częste występowanie
obrazu Chrystusa Boleściwego według jeszcze nie zidentyfikowanego ory-
ginału Gossaerta i z uwagi na jego rozpowszechnienie od Niderlandów aż
po Węgry i Polskę można przyjąć, że był to obraz dewocyjny (Andachts-
bild) ,,Braci wspólnego życia" (Briider des gemeinsamen Lebens). Bractwo
to powstało w w. XIV w kręgu przyjaciół Niderlandczyka Gerta Grotę,
zmarłego w r. 1384, i rozszerzyło się w w. XV przez Kolonię do Westfalii,
Hesji, Wirtembergii, Saksonii i poza Łabę. Niewielkie wymiary obrazu
przemawiają za tym, że był on przeznaczony do prywatnego nabożeństwa
w domu — zapewne członka Bractwa — i służył do ustawicznego przy-
pominania o naśladowaniu Chrystusa. Ważne było i to, że dzięki małemu
formatowi obraz można było szybko ukryć. Data 1527 świadczy, że kom-
pozycja powstała w okresie ciężkich walk religijnych w Niderlandach, gdy
na podstawie edyktu wormackiego wymuszono odwołanie praw przyzna-
nych innowiercom, a ,,Bracia wspólnego życia" z Antwerpii zostali spa-
leni publicznie na Rynku w Brukseli. Już kilka dni później, kiedy Durer
udał się w drogę powrotną do kraju, spalono na stosie w Antwerpii pisma
Lutra, a Erazm opuścił kraj, by udać się do Bazylei.
Jeżeli oryginał obrazu Gossaerta został wykonany na zamówienie w ta-
kich okolicznościach, staje się zrozumiałe użycie do kompozycji motywów
ogólnie znanych, a obok tego niezbyt jasna zmiana znaczenia postaci
drugoplanowych. Problemy artystyczne kompozycji zostały podporządko-
wane potrzebie chwili i pragnieniu porozumienia się przy pomocy sym-
bolu w okresie prześladowania religijnego. Tak powstała zręczna kompi-
lacja, która mogła się utrzymać pozornie nierozpoznana aż do dzisiaj.
ss G. K. H i r s c h e, Pł-oiepome^a 2% emer Anspabe der IrrMtatio ChHsti III,
Berlin 1894.
były obiektami dewocyjnymi, nie umieszczano ich w wielkim ołtarzu, lecz
w kościele czy kaplicy zajmowały miejsce odosobnione, przeznaczone do
oddawania cichego hołdu i kontemplacji cierpień Chrystusa. Jeśli postać
Chrystusa wyraża — jak w obrazach Gossaerta — raczej przezwycięże-
nie cierpienia, a nie poddawanie się mu, to wywodzi się ona z takiego
pojmowania pobożności, które uprzytomnienie sobie i rozważenie cierpień
Chrystusa uznało za wstępny warunek naśladowania go w praktycznym
życiu jednostki lub wspólnoty kontemplacyjnej. Zgadzałoby się to z tre-
ścią Czterech ksiąg o TTaśladotoami/. Chrystusa, których autorstwo przy-
pisuje się Tomaszowi a Kempis Ze względu na częste występowanie
obrazu Chrystusa Boleściwego według jeszcze nie zidentyfikowanego ory-
ginału Gossaerta i z uwagi na jego rozpowszechnienie od Niderlandów aż
po Węgry i Polskę można przyjąć, że był to obraz dewocyjny (Andachts-
bild) ,,Braci wspólnego życia" (Briider des gemeinsamen Lebens). Bractwo
to powstało w w. XIV w kręgu przyjaciół Niderlandczyka Gerta Grotę,
zmarłego w r. 1384, i rozszerzyło się w w. XV przez Kolonię do Westfalii,
Hesji, Wirtembergii, Saksonii i poza Łabę. Niewielkie wymiary obrazu
przemawiają za tym, że był on przeznaczony do prywatnego nabożeństwa
w domu — zapewne członka Bractwa — i służył do ustawicznego przy-
pominania o naśladowaniu Chrystusa. Ważne było i to, że dzięki małemu
formatowi obraz można było szybko ukryć. Data 1527 świadczy, że kom-
pozycja powstała w okresie ciężkich walk religijnych w Niderlandach, gdy
na podstawie edyktu wormackiego wymuszono odwołanie praw przyzna-
nych innowiercom, a ,,Bracia wspólnego życia" z Antwerpii zostali spa-
leni publicznie na Rynku w Brukseli. Już kilka dni później, kiedy Durer
udał się w drogę powrotną do kraju, spalono na stosie w Antwerpii pisma
Lutra, a Erazm opuścił kraj, by udać się do Bazylei.
Jeżeli oryginał obrazu Gossaerta został wykonany na zamówienie w ta-
kich okolicznościach, staje się zrozumiałe użycie do kompozycji motywów
ogólnie znanych, a obok tego niezbyt jasna zmiana znaczenia postaci
drugoplanowych. Problemy artystyczne kompozycji zostały podporządko-
wane potrzebie chwili i pragnieniu porozumienia się przy pomocy sym-
bolu w okresie prześladowania religijnego. Tak powstała zręczna kompi-
lacja, która mogła się utrzymać pozornie nierozpoznana aż do dzisiaj.
ss G. K. H i r s c h e, Pł-oiepome^a 2% emer Anspabe der IrrMtatio ChHsti III,
Berlin 1894.