Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Hrsg.]
Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej — 2.1996

Seite: 66
Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0068
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
66

Maria Brykowska

w budynku koło drewnianej katedralnej dzwonnicy. Zygmunt III zatwierdził
fundację w 1609 r., co pozwoliło gromadzić jezuitom grunty pod przyszłą
budowę; z czasem otrzymali oni place i domy od kasztelana kijowskiego
Jerzego Wiśniowieckiego, książąt Jerzego i Mikołaja Czartoryskich i innych
magnatów. W 1610 r. poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę dokonał
biskup łucki Paweł Wołucki (który od 1616 r. fundował kolegium w Brześciu
Litewskim i w Rawie Mazowieckiej), ale budowa rozpoczęła się faktycznie
dopiero w 1616 r., kiedy to w dniu 6 VII tenże biskup „uroczyście poświęcił
fundamenty kościoła”7. Z faktem tym związany jest kamienny kartusz
z herbem Rawicz biskupa Wołuckiego, wmurowany przy ścianie tęczowej.

Jak wynika z publikowanych źródeł, roboty budowlane przeciągały się;
wiadomo, że do roku 1624 ukończono obie wieże, ale dopiero w latach 1630
i 1636 przesklepiono wnętrza, a główną kopułę wzniesiono w 1637 r. Biskup
łucki Andrzej Gembicki konsekrował kościół w 1639 r.8 Po 1646 r. od strony
prezbiterium dobudowano gmach kolegium.

Zespół budowli jezuickich zlokalizowany został na „przygródku”, tj. na
Dolnym Zamku, na miejscu dziewięciu działek (10 x 40 m) z ogrodami
i dworami należącymi do magnatów i szlachty, które przylegały do połu-
dniowego odcinka fosy (a właściwie odnogi rzeki Styr), dokładnie w prze-
dłużeniu murów obronnych i wieży zwanej Czartoryską, przy drewnianej wieży
bramnej9. Kościół p.w. ŚŚ. Piotra i Pawła (nawiązanie do lwowskiej świątyni
zakonu) miał być fasadą zwrócony w kierunku głównej bramy wjazdowej
i wejścia do katedry, przy której stała szesnastowieczna dzwonnica (zapewne
w miejscu murowanej, pochodzącej z XVIII w., zachowanej do dziś).

Obecny układ przestrzenny kościoła, z dwiema wieżami o różnych
kształtach, Adam Miłobędzki określił jako „niemal amorficzny”10. Tym-
czasem jednorodność techniczna wątków, występujących w obu kondygna-
cjach krypty i w wieżach, pozwala stwierdzić, że świątynia stanowi jedno-
razowe zamierzenie projektowe, realizowane w kilku etapach (il. 2, 3); nie
stwierdzono w murach — jak widzą to badacze miejscowi — reliktów
szesnastowiecznej świątyni protestanckiej.

Najpierw wzniesiono grube mury zewnętrzne z systemem interesujących
pionowych kanałów wentylacyjnych, sklepione korytarze wokół kościoła (pięć
kondygnacji od strony zamku, trzy od strony fosy) oraz dwie różniące się
planem i funkcją wieże, z których północna w najniższej kondygnacji do-
stosowana była ośmiobocznym planem do starszej studni i zawierała trzy
komory przeznaczone na cele, podczas gdy południowa, na planie kwadratu
z zewnątrz i koła wewnątrz, pełniła funkcję komunikacyjną11.

Następnie wystawiono mury kościoła od frontu, z dwiema kondygna-
cjami korytarzy między wieżami, i mury za prezbiterium oraz monumentalne
cztery filary w centrum. Oba poziomy dzisiejszej krypty budowane były
w pionie równocześnie i w tej samej kolejności, z tą różnicą, że filary
przyścienne i wolno stojące w górnej części powyżej odsadzki załamano na
loading ...