Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Editor]
Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej — 2.1996

Page: 218
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0220
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
218

Andrzej Betlej

— cztery ołtarze boczne przy ścianach nawy, o wspólnym typie struk-
tury: p.w. Św. Jana Nepomucena (il. 10, 13, 14), z rzeźbionym
przedstawieniem tego świętego w polu głównym oraz z figurami
Św. Grzegorza i nieokreślonej postaci kobiecej (alegorii?); p.w. Nawie-
dzenia Najświętszej Marii Panny, z dwoma figurami alegorycznymi
(il. 12); p.w. Św. Marii Magdaleny, także z dwoma nieokreślonymi
postaciami alegorycznymi (il. 11); p.w. Św. Trójcy — o nieznanym
wyglądzie.

Ambona była ozdobiona przedstawieniami Ewangelistów na koszu oraz
prawdopodobnie Chrystusa Zmartwychwstałego na baldachimie (il. 9, 10, 11).

Wobec przytoczonych powyżej opinii Hornunga na temat zespołu
rzeźbiarskiego w Kąkolnikach całkowitym zaskoczeniem są dane archiwalne.
Okazuje się bowiem, że już w r. 1765 w kościele znajdowały się „altaria septem
nova omnia uniforma artis sculptoriae”, z których tylko dwa były pozłocone.
Zaznaczono ponadto, iż w kościele jest nowa ambona, a Najświętszy Sak-
rament przechowywany jest w cyborium jeszcze nie pomalowanym. Do r. 1767
pomalowano i pozłocono resztę ołtarzy i ambonę. W r. 1774 wykonano nową
strukturę — ołtarz Bractwa Św. Trójcy, który na swe ukończenie
(tj. pomalowanie) czekał jeszcze do r. 178128. Powyższe informacje wskazują
więc, że ołtarze i rzeźby kąkolnickie należy datować o ponad 15 lat wcześniej
niż sądzono dotychczas.

Analiza stylistyczna (oparta jedynie na zachowanym materiale foto-
graficznym), w zestawieniu z danymi archiwalnymi, prowadzi też do zakwes-
tionowania atrybucji rzeźb Janowi Obrockiemu. Wobec faktu, że omawiany
zespół ołtarzy powstał prawdopodobnie w krótkim czasie (lata 1763—65),
oczywistych różnic stylistycznych pomiędzy rzeźbami nie można tłumaczyć
długotrwałą ewolucją artystyczną jednego rzeźbiarza, ale udziałem kilku
twórców, którzy mogli działać bądź niezależnie, bądź w ramach jednego
dużego warsztatu29.

Uważna analiza stylistyczna rzeźb kąkolnickich pozwala na podjęcie
próby wyróżnienia osobowości artystycznych działających tam rzeźbiarzy.

1. Mistrz ołtarza p.w. Św. Jana Nepomucena (il. 13, 14). Artysta ten
operuje zbliżonym do Pinslowskiego miękkim modelunkiem dość bogatych
szat, ożywionym przez liczne nacięcia faktury, i stara się połączyć liryczną
ekspresję twarzy z bardzo wyszukanymi, pełnymi nerwowości pozami.
Najbardziej oryginalną rzeźbą tej grupy jest figura Św. Jana Nepomucena,
o dynamicznej kompozycji i niezwykle ekspresyjnym opracowaniu twarzy.
Twórca tego ołtarza musiał znać dzieła Pinsla. Mógłby to być ów rzeźbiarz,
który określony został roboczo przez Jana K. Ostrowskiego jako „przyjaciel
Pinsla”30. Trzeba bowiem podkreślić, iż postać Św. Grzegorza jest kom-
pozycyjnym odwróceniem rzeźby tego świętego z kościoła w Budzanowie,
również przypisywanej „przyjacielowi Pinsla”31. Znakomita postać Św. Jana
loading ...