Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Editor]
Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej — 5.2003

Page: 126
Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw2003/0128
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
126

Magdalena Młodawska, Andrzej Betlej

utworzony poprzez zwielokrotnione pilastry o kapitelach doryckich, dźwigających
wyłamujące się belkowanie, a w części środkowej przechodzi w półkolistą arkadę
opartą na kolumnach. Wewnątrz arkady znajdują się drzwi oraz prostokątne półkoli-
ście zamknięte okno ozdobione pasowym obramieniem.

Drugim chronologicznie jest kościół p.w. Św. Trójcy w Mańkowcacfb (il. 2),
wzniesiony dzięki wsparciu finansowemu Józefa Dąbskiego, sędziego ziemskiego
latyczowskiego0. Budowa świątyni została rozpoczęta w r. 1786 a ukończona w r.
17895 * 7 *. Jego syn, Ignacy Dąbski, w r. 1793 powiększył uposażenie świątyni^. Jest to
kościół jednonawowy, z węższym prezbiterium, ujętym parami aneksów. Artykulacja
wnętrza przeprowadzona jest za pomocą par pilastrów na wspólnym cokole, o kapite-
lach połączonych wspólnym gzymsem. Wnętrze sklepione jest kolebką z lunetami.
Jednokondygnacyjna fasada stanowi uproszczoną wersję fasady ze Starej Kotelni. W
Mańkowcach powtórzono jedynie ogólny schemat części środkowej, rezygnując z
małego porządku. Charakterystyczna środkowa arkada, bardzo plastycznie kształto-
wana w Starej Kotelni, tutaj została potraktowana linearnie i oszczędnie.

Kościół p.w. Św. Trójcy w Ostróżku Wielkim (il. 3) powstał w latach 1795—
1800 sumptem Józefa Starzyńskiego i jego zięcia Feliksa Brzozowskiego9. Jednona-
wowe wnętrze świątyni z węższym prezbiterium, artykułowane jest parami pilastrów,
o prostych kapitelach. Fasada powtarza wiernie schemat środkowej części fasady w
Starej Kotelni. Różnice polegają jedynie na rezygnacji z bocznych pól i odmiennych
proporcji wysokości. W Ostróżku fasada jest nieco szersza od korpusu, bardziej ma-
sywna i przysadzista.

Kolejną budowlą jest kościół parafialny p.w. Św. Trójcy w Toporach10 (il. 4),
ufundowany w r. 1800 przez Antoniego Bonawenturę z Polkowa Konopackiego h.
Trzaska, wojskiego żytomierskiego. Budowę rozpoczęto w r. 1802, a zakończono rok
później, wtedy też doszło do poświęcenia świątyni przez ks. Wincentego Żylichow-
skiego11. Jest to budowla jednonawowa, trój przęsłowa, z krótkim prezbiterium za-
mkniętym ścianą prostą. Fasada posiada układ identyczny jak w Ostróżku z tym, że
tam arkada wewnętrzna jest spłaszczona, a w Toporach na kształt półkolisty. Elewa-
cję wieńczy rozbudowany profilowany gzyms, zaś jej narożniki ozdobiono boniowa-
niem.

Następnym chronologicznie jest kościół p.w. Św. Barbary w Berdyczowie (il. 5),
ufundowany w r. 1759 przez Barbarę Radziwiłłową, wybudowany w latach 1807-26,

5 Kościół ten w polskiej literaturze historyczno-artystycznej został wymieniony po raz pierwszy w: J.
Kowalczyk, Uwagi o kościele i klasztorze Trynitarzy w Łucku (na marginesie artykułu B. Kołosoka),
,,KAiU”, 34, 1989, s. 202, gdzie błędnie został określony jako kościół trynitarski. Ta sama identyfikacja
pojawiła się w : D.M. Malaków, Po wostocznomu Podoljiu (od Żmerenki do Mogilewa Podolskogo),
Moskwa 1988, s. 36-37.

b SGKP, t. 6, 1885, s. 99-100; W. Marczyński, Statystyczne, topograficzne i historyczne opisanie guberni
podolskiej z rycinami i mapami, t. 2, Wilno 1822, s. 223; Skarbek, op. cit., s. 18.

7 BPAUKr., Zbiory Ks. J. Fijałka, sygn. 4850, Materiały ks. Jana Fijałka dotyczące organizacji parafialnej
w dekanacie bałtskim, bracławskim, jampolskim, latyczowskim, lityńskim, mohylowskim, płoskirow-
skim, uszyckim, Winnickim, zińkowieckim, s. 24.

h Ibidem.

9 SGKP, t. 7, 1886, s. 731; Marczyński, op. cit., t. 3, Wilno 1823, s. 134; Schematyzm diecezji kamieniec-
ko-podolskiej, Kamieniec Podolski 1994, s. 48; Skarbek, op. cit., s. 20.

10 SGKP, t. 12, 1892, s. 401-402; Schematyzm diecezji żytomierskiej, Żytomierz 1995, s. 21.

11 Wg Skarbek, op. cit., s. 149, parafię erygowano dopiero w r. 1803.
loading ...