DOI article:
Twardo, Sylwia: Zapinki oczkowate serii pruskiej z terenu północno-wschodniego Mazowsza
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.51309#0167
Sylwia Twardo
Zapinki oczkowate serii pruskiej
z terenu północno-wschodniego Mazowsza* 1
Pierwsze określenie zapinek znanych obecnie jako oczkowate serii pruskiej
pojawiło się w literaturze niemieckiej, gdzie znane były pod nazwą Hakenfibeln2.
Określenie to wywodzi się od konstrukcji górnej cięciwy przytrzymywanej haczy-
kiem. Ze względu na kształt kabłąka zapinki „haczykowate” zostały podzielone
przez Tischlera na profilowane, oczkowate i formy przejściowe. Autorzy opracowań
niemieckich często określali jednakże zapinki oczkowate tylko jako Hakenfibeln, a
w celu dokładniejszego sprecyzowania formy kabłąka odwoływali się do rysunków
lub znalezisk z innych stanowisk. Czasami podawali, że zapinka posiada kółka
(Kreiseri) lub oczka (Augen) na nóżce i/lub główce, a także wymieniali ilość zwojów
sprężyny3.
We wczesnej literaturze polskiej spotykamy zazwyczaj określenia opisowe,
odwołania do ilustracji4 5, nazwę „fibula hakowa”3, a w jednym przypadku autor nie
Artykuł ten jest skróconą i poprawioną wersją pracy magisterskiej napisanej pod kierunkiem prof
Jerzego Okulicza, przedstawionej w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego w 1997 r.
1 Pragnę podziękować dr T. Dąbrowskiej za pomoc w przygotowaniu artykułu do druku. Za udostępnienie
niepublikowanych materiałów pragnę wyrazić moją wdzięczność Urzędowi Konserwatorskiemu w
Łomży (Gródek), S. Woydzie (Kleszewo), T. Dąbrowskiej (Kołacz), J. Pyrgale (Kołoząb), A. Kruk
(Łajski), A. Grzymkowskiemu (Modła), K. Czarneckiej (Oblin), Dyrekcji Państwowego Muzeum
Archeologicznego w Warszawie (Pajewo-Szwelice) oraz M. Wyczółkowskiemu (Trojany).
“ Fibule “haczykowate” wg tłumaczenia R. Jamki , a termin ten wprowadził O. Tischler (TlSCHLER 1878
n.v.; JAMKA (1964: 9).
3 Np.: Hakenfibel mit Augen an Kopf undFuss des Bugels — zapinka hakowa z oczkami na główce i nóżce
kabłąka (La BAUME 1920: 71, fig. 70d); Hakenfibel mit plattem Bilgel - zapinka hakowa z płaskim
kabłąkiem (LlSSAUER 1887: 157); - „Hakenfibel” (Abbild. 11) - „zapinka hakowa”, w nawiasie
odniesienie do ilustracji (BEZZENBERGER 1896: 43); Broncehakenfiibel, Bugel bandformig, Fuss gerade
mit 6 koncentrischen Kreisen verziert, 6 Windungen — brązowa zapinka hakowa, kabłąk taśmowaty,
nóżka prosta, ozdobiona 6 koncentrycznymi kółkami, 6 zwojów (sprężynki - S.T.) (Anger 1890: 23).
Autorem, który wprowadził określenie „fibula oczkowata” był R Hausmann (1896). Termin ten
dotyczył zapinek serii głównej. Cf. JAMKA 1964: 10.
4 Np.: „fibula bronzowa rzymska” (SZMIT 1922: fig. 97); „fibula bronzowa w kółka” (WAWRZENIECKI
1913: 7); „fibula bronzowa” (WAWRZENIECKI 1908: fig. 7).
5 J. Kostrzewski (1936) w tekście tłumaczonym na angielski używa nazwy hook-fibula (fibula hakowa).
Zapinki oczkowate serii pruskiej
z terenu północno-wschodniego Mazowsza* 1
Pierwsze określenie zapinek znanych obecnie jako oczkowate serii pruskiej
pojawiło się w literaturze niemieckiej, gdzie znane były pod nazwą Hakenfibeln2.
Określenie to wywodzi się od konstrukcji górnej cięciwy przytrzymywanej haczy-
kiem. Ze względu na kształt kabłąka zapinki „haczykowate” zostały podzielone
przez Tischlera na profilowane, oczkowate i formy przejściowe. Autorzy opracowań
niemieckich często określali jednakże zapinki oczkowate tylko jako Hakenfibeln, a
w celu dokładniejszego sprecyzowania formy kabłąka odwoływali się do rysunków
lub znalezisk z innych stanowisk. Czasami podawali, że zapinka posiada kółka
(Kreiseri) lub oczka (Augen) na nóżce i/lub główce, a także wymieniali ilość zwojów
sprężyny3.
We wczesnej literaturze polskiej spotykamy zazwyczaj określenia opisowe,
odwołania do ilustracji4 5, nazwę „fibula hakowa”3, a w jednym przypadku autor nie
Artykuł ten jest skróconą i poprawioną wersją pracy magisterskiej napisanej pod kierunkiem prof
Jerzego Okulicza, przedstawionej w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego w 1997 r.
1 Pragnę podziękować dr T. Dąbrowskiej za pomoc w przygotowaniu artykułu do druku. Za udostępnienie
niepublikowanych materiałów pragnę wyrazić moją wdzięczność Urzędowi Konserwatorskiemu w
Łomży (Gródek), S. Woydzie (Kleszewo), T. Dąbrowskiej (Kołacz), J. Pyrgale (Kołoząb), A. Kruk
(Łajski), A. Grzymkowskiemu (Modła), K. Czarneckiej (Oblin), Dyrekcji Państwowego Muzeum
Archeologicznego w Warszawie (Pajewo-Szwelice) oraz M. Wyczółkowskiemu (Trojany).
“ Fibule “haczykowate” wg tłumaczenia R. Jamki , a termin ten wprowadził O. Tischler (TlSCHLER 1878
n.v.; JAMKA (1964: 9).
3 Np.: Hakenfibel mit Augen an Kopf undFuss des Bugels — zapinka hakowa z oczkami na główce i nóżce
kabłąka (La BAUME 1920: 71, fig. 70d); Hakenfibel mit plattem Bilgel - zapinka hakowa z płaskim
kabłąkiem (LlSSAUER 1887: 157); - „Hakenfibel” (Abbild. 11) - „zapinka hakowa”, w nawiasie
odniesienie do ilustracji (BEZZENBERGER 1896: 43); Broncehakenfiibel, Bugel bandformig, Fuss gerade
mit 6 koncentrischen Kreisen verziert, 6 Windungen — brązowa zapinka hakowa, kabłąk taśmowaty,
nóżka prosta, ozdobiona 6 koncentrycznymi kółkami, 6 zwojów (sprężynki - S.T.) (Anger 1890: 23).
Autorem, który wprowadził określenie „fibula oczkowata” był R Hausmann (1896). Termin ten
dotyczył zapinek serii głównej. Cf. JAMKA 1964: 10.
4 Np.: „fibula bronzowa rzymska” (SZMIT 1922: fig. 97); „fibula bronzowa w kółka” (WAWRZENIECKI
1913: 7); „fibula bronzowa” (WAWRZENIECKI 1908: fig. 7).
5 J. Kostrzewski (1936) w tekście tłumaczonym na angielski używa nazwy hook-fibula (fibula hakowa).