Universitätsbibliothek HeidelbergUniversitätsbibliothek Heidelberg
Metadaten

Studia Waweliana — 3.1994

DOI article:
Chwalba, Andrzej: Wawel w historiografii polskiej XIX wieku
DOI Page / Citation link: 
https://doi.org/10.11588/diglit.19897#0035

DWork-Logo
Overview
loading ...
Facsimile
0.5
1 cm
facsimile
Scroll
OCR fulltext
Studia Waweliana
Tom III, 1994
PL ISSN 1230—3275

ANDRZEJ CHWALBA
WAWEL W HISTORIOGRAFII POLSKIEJ XIX WIEKU

W związku z drugim pogrzebem autora Pa-
na Tadeusza (1890) w paryskim poważanym
dzienniku ,,Le Figaro" ukazała się notatka, a w
niej m. in. słowa: „Car pozwolił na przewiezie-
nie zwłok Mickiewicza na Wawel pod Warsza-
wę" 1. Informacja ta świadczy nie tylko o jej
autorze, dziennikarzu francuskim, ale jest tak-
że odbiciem dekoniunktury sprawy polskiej2.
Dlatego również tamtejszych wydawców, podob-
nie jak brytyjskich czy belgijskich, nie intere-
sowały prace o naszym kraju. Na rynku księgar-
skim sporadycznie można było spotkać książkę,
album czy choćby broszurę poświęconą historii
Polski. Wśród nich nie było popularnonauko-
wych prac o dziejach wzgórza wawelskiego. Wy-
jątkiem były księgarnie austriackie i niemieckie,
gdzie takie teksty się pojawiały.

Od połowy wieku XIX Wawel jako temat stu-
diów badawczych coraz bardziej był widoczny,
„zaistniał" w polskiej historiografii3. Autorami
tekstów „wawelskich" byli historycy, historycy
sztuki, archeolodzy4. Wśród nich profesorowie,
docenci, asystenci Uniwersytetu Jagiellońskiego
oraz profesorowie miejscowych gimnazjów. Poza
historykami krakowskimi badacze z innych ośrod-
ków naukowych Polski, z Lwowem na czele,
mieli znikomy udział w studiach nad historią
wzgórza. Jednym słowem w wieku XIX Wawel
był tematem krakowskim. Z pewnością wiązało
się to z faktem zlokalizowania tutaj najważniej-
szych materiałów archiwalnych. Lecz — co zro-

1 Mity i stereotypy w dziejach Polski, red. J.
Tazbir, Warszawa 1991, s. 24.

2 Notatka dziennika francuskiego mówi nam nie
tylko o nikłym stopniu rozeznania w sprawach pol-
skich, ale sądzę, iż ujawnia również polityczną inten-
cjonalność. Rok 1890 to bowiem czas intensywnych za-
biegów Francji o poparcie ze strony Rosji (co m. in.
zaowocowało sojuszem politycznym i militarnym),
przeto w prasie francuskiej wszystko co dobre na
Wschodzie coraz częściej kojarzono z imperatorem Ro-
sji.

3 W drugiej połowie w. XIX w sposób ostateczny
ukonstytuowała się historia jako nauka, co formalny

zumiałe — nie była to przeszkoda nie do poko-
nania. Jakiś wpływ na brak nazwisk historyków
z innych zaborów i autorów emigracyjnych w
poznawaniu przeszłości Wawelu miała postępują-
ca regionalizacja w badaniach naukowych. Ale
to także może świadczyć o tym, iż Wawel trak-
towano przede wszystkim jako temat lokalny.
Wydaje się, iż tak rzeczywiście było. W drugiej
połowie XIX i na początku XX wieku Wawel
nie zdobył jeszcze takiego miejsce w wyobraże-
niach zbiorowych Polaków i świadomości histo-
rycznej, jak w latach późniejszych. Na dobre za-
istniał w polskiej wyobraźni w okresie pierw-
szej wojny światowej i w latach powojennych.
Trudno się nie zgodzić z opinią Stanisława Win-
dakiewicza, wyrażoną w roku 1925 we wstępie
jego Dziejów Wawelu: „W najnowszych czasach
Wawel stał się celem pielgrzymek całej Polski
[...] zajął cały ogół polski, stał się miejscem nau-
ki, rozrywki i źródłem artystycznych wrażeń" 5.

Wśród autorów-historyków mamy przedsta-
wicieli dwóch generacji. Niektórzy z nich cyto-
wani są w tekstach naukowych, w tym w Wawe-
lianach, aż do dnia dzisiejszego. Wśród przed-
stawicieli „starszej" generacji, aktywnych w ostat-
nim trzydziestoleciu XIX wieku, należałoby wy-
mienić m. in. Józefa Szujskiego, autora Dziejów
Polski, posła Sejmu Krajowego i rektora UJ, da-
lej Karola Potkańskiego, profesora UJ, specja-
listy w dziedzinie heraldyki i genealogii, niestru-
dzonego w poszukiwaniu nowych metod badaw-

wyraz znalazło w powołaniu w r. 1869 pierwszego se-
minarium historycznego w Krakowie (UJ).

4 W omawianym okresie specjalizacja między dy-
scyplinami nie była jeszcze tak daleko posunięta, jak
później. Badacze stosunkowo łatwo się poruszali
w obrębie historii i jej wielkich problemów. Warsztat
badawczy historyka czy historyka sztuki na tyle był
solidny a jednocześnie uniwersalny, iż wyposażał ba-
daczy w narzędzia pozwalające studiować zarówno
dzieje strożytności, jak i wieku XIX, historię dyploma-
cji, jak i sztuki czy techniki.

5 S. Windakiewicz, Dzieje Wawelu, Kraków
1925, s. VII.

31
 
Annotationen