Studia Waweliana (17.2016)

Studia Waweliana
Tom XVII, 2016
PL ISSN 1230-3275

IGNACY JAKUBCZYK
UWAGI PO BADANIACH MALOWIDEŁ I ŚCIAN ZWIĄZANYCH
Z OSTATNIĄ KONSERWACJĄ WNĘTRZA KAPLICY WAZÓW
PRZY KATEDRZE KRAKOWSKIEJ1

Badania we wnętrzu kaplicy Wazów przy katedrze
krakowskiej były prowadzone w latach 2008-2010 na
potrzeby jego konserwacji2. W pierwszym etapie roz-
poznano struktury i stan malowideł ściennych w celu
sformułowania programu prac konserwatorskich.
Zakres eksploracji był obszarowo ograniczony do
powierzchni malowideł w kopule i tamburze. W ko-
lejnej fazie badaniami objęto także centralną partię
ściany wschodniej, dostępnej po czasowym demontażu
ołtarza. Oględzinom poddano również powierzchnie
kamiennej okładziny ścian wewnętrznych. Niniejszy
tekst jest krótką relacją ze wspomnianych badań oraz
prezentacją ich wyników (fig. 1).
Zarys dziejów obiektu
W latach dziewięćdziesiątych wieku XVI król Zyg-
munt 111 Waza dostrzegł potrzebę fundacji mauzoleum
rodowego przy katedrze krakowskiej. Po śmierci żony
Anny Austriaczki w roku 15983, kapituła, na jego wnio-
sek, wyraziła zgodę na pochówek królowej w średnio-

wiecznej kaplicy Prandocińskiej4. Mimo że ostatecznie
pogrzebano ją w krypcie pod kaplicą Zygmuntowską5,
to stara kaplica ŚŚ. Piotra i Pawła, ufundowana w 1. po-
łowie wieku XIII przez biskupa Jana Prandotę, wtedy
najpewniej wytypowana została na miejsce planowanej
kaplicy grobowej Wazów. Projektu nie udało się królowi
zrealizować. Pierwsze prace przy wznoszeniu mauzo-
leum rozpoczęto dopiero w roku 1644. Z fundacji króla
Władysława IV wybudowano wtedy kryptę grobową pod
kaplicą Prandocińską6, w której został on pochowany7.
Jego następca Jan Kazimierz przystąpił do realizacji
planu poprzedników dopiero kilkanaście lat później.
Zasadnicze przygotowania do budowy mauzoleum
podjęto w roku 1663, w następnym zaś położono jego
fundamenty. Po dwu latach rozpoczęto murowanie ścian
oraz sprowadzanie czarnego wapienia dębnickiego na
ich okładzinę8. W roku 1666 budowę ukończono9, ale
prace przy wystroju wnętrza trwały nadal. Rok później
król wystawił akt fundacyjny kaplicy, nadając jej bogate
uposażenie. W roku 1668 pieczę nad wykończeniem

1 Tekst w zasadniczej części jest fragmentem rozprawy doktor-
skiej autora, napisanej na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł
Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, pod kier. Prof. Mie-
czysława Steca. Zmiany wprowadzone w stosunku do dysertacji
wynikały z potrzeby aktualizacji niektórych danych i dostosowania
artykułu do profilu niniejszej publikacji. Zob. I. Jakubczyk,
Zjawiska i elementy występujące w konserwatorskich badaniach
zabytkowych powierzchni architektonicznych jako kategorie źródła
historycznego, Kraków 2013, s. 205-233, Archiwum Wydziału
Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP w Krakowie.

2 Prace finansowane z funduszy Społecznego Komitetu Odnowy

Zabytków Krakowa i Zarządu Katedry Krakowskiej [dalej: ZKK]

były prowadzone przez Międzyuczelniany Instytut Konserwacji

i Restauracji Dzieł Sztuki Kraków-Warszawa pod kierunkiem Prof.

dra hab. Ireneusza Płuski.

3 M. Rożek, Źródła do fundacji i budowy królewskiej kaplicy
Wazów przy katedrze na Wawelu, BHS 35: 1972, nr 1, s. 3; Idem,
Katedra wawelska w XVII wieku, Kraków 1980, s. 138; zob. też
w niniejszym tomie artykuł K.J. Czyżewskiego, s. 77-129.
4 AKKK, Acta actorum venerabilis Capituli Cracoviensis, t. VIII,
s. 822; Rożek, Katedra..., s. 138.
5 Ibidem, s. 138.
6 BJ, rkps 5357, t. I5, k. 52 v; Rożek, Katedra..., s. 141.
7 Rożek, Katedra..., s. 141; Idem,Źródła..., s. 5.
8 W. Tatarkiewicz, Czarny marmur w Krakowie, Kraków
1953, s. 68.
9 Informacja zawarta w napisie fundacyjnym, umieszczonym
na elewacji kaplicy.

141