Studia Waweliana (17.2016)

Studia Waweliana
Tom XVII, 2016
PL ISSN 1230-3275

JANUSZ FIRLET
BADANIA ARCHEOLOGICZNO-ARCHITEKTONICZNE
WE WNĘTRZU KAPLICY WAZÓW PRZY KATEDRZE KRAKOWSKIEJ

W trakcie kompleksowego remontu konserwatorskie-
go kaplicy, w październiku roku 2011, została wykonana
niewielka odkrywka badawcza (sonda 1/11) poniżej po-
sadzki, w północno-wschodnim narożniku wnętrza. Prace
odbyły się po wcześniejszej pozytywnej decyzji Komisji
Konserwatorskiej, opiniującej restaurację całego wnętrza
kaplicy Wazów (fig. 1).
Program niewielkich wykopalisk pod posadzką opra-
cowali Tomasz Węcławowicz i Janusz Firlet. Wytyczne
programowe przewidywały wykorzystanie remontu
posadzki kamiennej kaplicy w celu zdjęcia części uszko-
dzonych płyt marmurowych i wykonania przy ścianie
wschodniej niewielkiej odkrywki w nasypie podposadz-
kowym. Zakładano dokonanie rozpoznań sprawdzających
— czy w tym miejscu zachowały się relikty wcześniejszej
fazy architektonicznej obecnej kaplicy. Postulowano
również sprawdzenie czy we wnętrzu pozostały jakieś
ślady gotyckiej przebudowy kaplicy Prandocińskiej na
osi arkady dawnego wejścia w narożniku północno-
-wschodnim i w pobliżu małego (zamurowanego) portalu
w ścianie północnej.
Okazała kaplica dynastii Wazów powstała przy
katedrze krakowskiej w 2. połowie wieku XVII. Zo-
stała wzniesiona w miejscu średniowiecznej kaplicy
tzw. Prandocińskiej p.w. ŚŚ. Piotra i Pawła, fundowanej
przy korpusie romańskiej katedry zapewne w związku
z pochówkiem (1266) biskupa Jana Prandoty1. Zgon kró-
lowej Anny Austriaczki (1598), żony Zygmunta III, stał
się powodem decyzji stworzenia rodowego mauzoleum.

1 Por. T. Wojciechowski, Kościół katedralny w Krakowie,
Kraków 1900, s. 130, 137, 150.

2 M. Rożek, Katedra wawelska w XVII wieku, Kraków 1980,
s. 138-141.

3 Wojciechowski, o.c., s. 138; Rożek, o.c., s. 141;

M. Walczak, Kanonizacja św Stanisława jako temat historyczny

w sztuce Krakowa, Studia Waw. 11/12: 2002/2003, s. 14-15.

Jednak wówczas budowa tego sanktuarium nie została
podjęta, a król uzyskał zgodę kapituły katedralnej na
pochówek Anny Austriaczki w kaplicy Prandocińskiej.
Ostatecznie, królowa została pogrzebana w krypcie ka-
plicy Zygmuntowskiej2. Może to świadczyć o tym, iż na
przełomie wieków XVI/XVII nie istniała krypta pod starą
kaplicą średniowieczną.
Budowę komory grobowej pod kaplicą Prandocińską
rozpoczęto z inicjatywy Władysława IV, przed rokiem
1644. Tam została pochowana królowa Cecylia Renata,
a następnie sam król (1649). Przed rozpoczęciem prac
ze środka kaplicy usunięto (1639) grobowiec biskupa
Prandoty, wykonany (1454) z fundacji kardynała Ole-
śnickiego3.
O wyglądzie kaplicy Prandocińskiej z nową kryptą,
przed przebudowąz 2. połowy XVII wieku, świadczą ry-
sunkowe pomiary Giovaniego Battisty Gisleniego z roku
16494. Na planie widoczny jest zarys czworobocznej
komory grobowej z trumnami, otoczonej grubym murem
partii nadziemnej, z korytarzem łączącym tę komorę
z kryptą pod kaplicą Zygmuntowską. Porównanie pla-
nów wskazuje, iż wcześniejsza kaplica była konstrukcją
mniejszą w stosunku do późniejszego sanktuarium Wa-
zowskiego5. Ponadto, ściana południowa młodszej kon-
strukcji przesunięta jest zdecydowanie dalej na południe
w stosunku do muru kaplicy Prandocińskiej6 (por. fig. 11).
Prace badawcze we wnętrzu kaplicy w roku 2011
prowadzili archeolodzy, Janusz Firlet i Paweł Kajfasz.
Rozpoczęto je od zdjęcia marmurowej posadzki w na-
4 Publikuje min. Rożek, o.c., ryc. 30.
5 S. Mossakowski, Uroczystości wawelskie w styczniu roku
1649 a projekt Giovanniego Battisty Gisleniego, Studia Waw. 9/10:
2000/2001, s. 43-44.
6 Wojciechowski, o.c., s. 143.

163