DOI article:
Janczyk, Agnieszka: Portret młodej kobiety autorstwa marcina jabłońskiego w zbiorach zamku królewskiego na wawelu
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.52664#0191
Studia Waweliana
Tom XVII, 2016
PL ISSN 1230-3275
AGNIESZKA JANCZYK
PORTRET MŁODEJ KOBIETY
AUTORSTWA MARCINA JABŁOŃSKIEGO
W ZBIORACH ZAMKU KRÓLEWSKIEGO NA WAWELU
W roku 2009 na wystawie nabytków w Zamku Kró-
lewskim na Wawelu zaprezentowano wizerunek młodej
kobiety pędzla Marcina Jabłońskiego (1801-1876)1,
zakupiony rok wcześniej w krakowskim Salonie Dzieł
Sztuki „Connaisseur"2. Dzieło wymagało dokładnego
opracowania, w czym szczególnie pomocne były uwagi
dr. hab. Mariana Wołkowskiego-Wolskiego oraz Ewy Sera-
fin, przedstawicielki rodziny dawnych właścicieli portretu3.
Omawiany obraz (ol. pł., 113 x 83 cm, sygn. i dat. na
krawędzi stołu: Jabłoński m. 1846, nr inw. 9008; fig. 1)
przedstawia siedzącą na krześle modelkę, ukazaną do
kolan, zwróconą lekko w prawo, lecz spoglądającą ku
widzowi. Prawą rękę położyła na okrągłym stoliku,
w opuszczonej lewej trzyma niewielką książkę. Pozująca
artyście kobieta ukazana została w eleganckiej sukni
o nasyconym kolorze, a strój uzupełnia złota biżuteria
i kwiat we włosach. Po lewej stronie obrazu malarz
umieścił widoczny, we fragmencie, okrągły stolik, na
którym stoi flakon zjasnoróżowymi różami. Tło obrazu
jest neutralne, szarooliwkowe, z ukazanym po prawej
stronie fragmentem brązowawej kotary.
Dokładnie analizując dzieło łatwo dostrzec, że opraco-
wanie twarzy i fryzury młodej modelki (fig. 2) przypomi-
nają wcześniejszy o siedem lat portret Julii z Velanerów
Gerard de Festenburg — żony późniejszego burmistrza
Lwowa Emila — przedstawionej z córką Karoliną (fig. 3),
a także wizerunek drugiej córki Festenburgów — Julii
(ukazanej razem z ojcem), powstały także w roku 1839
(fig. 4)4. Zarówno dwie kobiety, jak i dziewczynka mają
bardzo jasną karnację z lekkim rumieńcem, czarne oczy
o podobnym wykroju, silnie zarysowane, ciemne brwi
oraz delikatnie różowe usta. Samo ujęcie twarzy, zwró-
conej 3/4 w prawo, jest typowe dla Jabłońskiego, można
je dostrzec u modelek wyobrażonych na wspomnianych
wcześniej obrazach, a także powstałych w 4. i 5. deka-
dzie wieku XIX dziełach: Portret kobiety (1834), Portret
Olszewskiej (1840) i Krakowianka (ok. 1850)5.
Kobieta przedstawiona na obrazie w Zamku Kró-
lewskim na Wawelu nosi fryzurę modną w 5. dekadzie
wieku XIX — czarne włosy z przedziałkiem pośrodku
zostały ułożone w angielskie loki (anglezy), z którymi
kontrastuje biała róża. Uczesanie, typowe dla czasu
1 W przeszłości różnie podawano datę śmierci artysty, obecnie
wiadomo, że zmarł 19 II 1876 we Lwowie, zob. J. Białynicka-
-Birula,Jabłoński Marcin, SAP 3: 1979, s. 158; A. Król,Jabłoński
Marcin [w:] Allgemeines Kunstler-Lexikon. Die Bildenden Kunstler
aller Zeiten und Vólker 77: 2013, s. 21; Nekrologia, „Wędrowiec",
13 (1876), nr 325, s. 192.
2 Zob. Zbiory wawelskie. Nabytki 2008 [kat. wyst.], Kraków
2009, s. 16, poz. kat. 4, il. 4 (oprać. A. Janczyk); zob. też 130. aukcja
dzieł sztuki i antyków, 30 stycznia 2008, Dom Aukcyjny „Rempex",
Warszawa 2008, poz. 247. Razem z nim zakupiono też portret
mężczyzny, który został omówiony w artykule Agnieszki Janczyk
i Dariusza Kuci, zob. w niniejszym tomie, s. 177-188.
3 Autorka dziękuje także dr. hab. Marianowi Wołkowskiemu-
-Wolskiemu za udostępnienie materiałów archiwalnych dotyczą-
cych rodziny Czajkowskich z Czajkowic h. Dębno, znajdujących
się w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy
we Lwowie [dalej: CPAH-Lw.], sygn. 165-3-4981.
4 Portret Julii Gerard de Festenburg z córką Karoliną, 1839,
ol. pł., 105 x 80 cm, sygn. i dat., Muzeum Narodowe we Wrocławiu,
nr inw. VII1-1233; Portret Emila Gerard de Festenburg z córką
Julią, 1839, ol. pł., 90,6 >< 73 cm, sygn. i dat., Muzeum Narodowe
we Wrocławiu, nr inw. VII1-1232.
5 Ol. pł., 62,5 x 48,5 cm, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół
Nauk, nr inw. Mp 474, zob. http://www.ptpn.poznan.pl/bazaobrazow/
galeria,73,p-3.html (dostęp 24.02.2015); ol. pł., 70 x 58 cm, sygn. i dat.,
Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, nr inw. MRA 1014, zob. Z. Kar-
bowska, Malarstwo portretowe XVIII-XIX w. Katalog zbiorów, Rze-
szów 2001, s. 26, poz. kat. 21, il. 21 nas. 69; ol. pł., 83 x 67 cm, Muzeum
Narodowe w Krakowie, nr inw. MNK II-a-38, zob. http://katalog.muzeum.
krakow.pl/pl/work/MNK-II-38-Krakowianka (dostęp: 25 II 2015).
189
Tom XVII, 2016
PL ISSN 1230-3275
AGNIESZKA JANCZYK
PORTRET MŁODEJ KOBIETY
AUTORSTWA MARCINA JABŁOŃSKIEGO
W ZBIORACH ZAMKU KRÓLEWSKIEGO NA WAWELU
W roku 2009 na wystawie nabytków w Zamku Kró-
lewskim na Wawelu zaprezentowano wizerunek młodej
kobiety pędzla Marcina Jabłońskiego (1801-1876)1,
zakupiony rok wcześniej w krakowskim Salonie Dzieł
Sztuki „Connaisseur"2. Dzieło wymagało dokładnego
opracowania, w czym szczególnie pomocne były uwagi
dr. hab. Mariana Wołkowskiego-Wolskiego oraz Ewy Sera-
fin, przedstawicielki rodziny dawnych właścicieli portretu3.
Omawiany obraz (ol. pł., 113 x 83 cm, sygn. i dat. na
krawędzi stołu: Jabłoński m. 1846, nr inw. 9008; fig. 1)
przedstawia siedzącą na krześle modelkę, ukazaną do
kolan, zwróconą lekko w prawo, lecz spoglądającą ku
widzowi. Prawą rękę położyła na okrągłym stoliku,
w opuszczonej lewej trzyma niewielką książkę. Pozująca
artyście kobieta ukazana została w eleganckiej sukni
o nasyconym kolorze, a strój uzupełnia złota biżuteria
i kwiat we włosach. Po lewej stronie obrazu malarz
umieścił widoczny, we fragmencie, okrągły stolik, na
którym stoi flakon zjasnoróżowymi różami. Tło obrazu
jest neutralne, szarooliwkowe, z ukazanym po prawej
stronie fragmentem brązowawej kotary.
Dokładnie analizując dzieło łatwo dostrzec, że opraco-
wanie twarzy i fryzury młodej modelki (fig. 2) przypomi-
nają wcześniejszy o siedem lat portret Julii z Velanerów
Gerard de Festenburg — żony późniejszego burmistrza
Lwowa Emila — przedstawionej z córką Karoliną (fig. 3),
a także wizerunek drugiej córki Festenburgów — Julii
(ukazanej razem z ojcem), powstały także w roku 1839
(fig. 4)4. Zarówno dwie kobiety, jak i dziewczynka mają
bardzo jasną karnację z lekkim rumieńcem, czarne oczy
o podobnym wykroju, silnie zarysowane, ciemne brwi
oraz delikatnie różowe usta. Samo ujęcie twarzy, zwró-
conej 3/4 w prawo, jest typowe dla Jabłońskiego, można
je dostrzec u modelek wyobrażonych na wspomnianych
wcześniej obrazach, a także powstałych w 4. i 5. deka-
dzie wieku XIX dziełach: Portret kobiety (1834), Portret
Olszewskiej (1840) i Krakowianka (ok. 1850)5.
Kobieta przedstawiona na obrazie w Zamku Kró-
lewskim na Wawelu nosi fryzurę modną w 5. dekadzie
wieku XIX — czarne włosy z przedziałkiem pośrodku
zostały ułożone w angielskie loki (anglezy), z którymi
kontrastuje biała róża. Uczesanie, typowe dla czasu
1 W przeszłości różnie podawano datę śmierci artysty, obecnie
wiadomo, że zmarł 19 II 1876 we Lwowie, zob. J. Białynicka-
-Birula,Jabłoński Marcin, SAP 3: 1979, s. 158; A. Król,Jabłoński
Marcin [w:] Allgemeines Kunstler-Lexikon. Die Bildenden Kunstler
aller Zeiten und Vólker 77: 2013, s. 21; Nekrologia, „Wędrowiec",
13 (1876), nr 325, s. 192.
2 Zob. Zbiory wawelskie. Nabytki 2008 [kat. wyst.], Kraków
2009, s. 16, poz. kat. 4, il. 4 (oprać. A. Janczyk); zob. też 130. aukcja
dzieł sztuki i antyków, 30 stycznia 2008, Dom Aukcyjny „Rempex",
Warszawa 2008, poz. 247. Razem z nim zakupiono też portret
mężczyzny, który został omówiony w artykule Agnieszki Janczyk
i Dariusza Kuci, zob. w niniejszym tomie, s. 177-188.
3 Autorka dziękuje także dr. hab. Marianowi Wołkowskiemu-
-Wolskiemu za udostępnienie materiałów archiwalnych dotyczą-
cych rodziny Czajkowskich z Czajkowic h. Dębno, znajdujących
się w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy
we Lwowie [dalej: CPAH-Lw.], sygn. 165-3-4981.
4 Portret Julii Gerard de Festenburg z córką Karoliną, 1839,
ol. pł., 105 x 80 cm, sygn. i dat., Muzeum Narodowe we Wrocławiu,
nr inw. VII1-1233; Portret Emila Gerard de Festenburg z córką
Julią, 1839, ol. pł., 90,6 >< 73 cm, sygn. i dat., Muzeum Narodowe
we Wrocławiu, nr inw. VII1-1232.
5 Ol. pł., 62,5 x 48,5 cm, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół
Nauk, nr inw. Mp 474, zob. http://www.ptpn.poznan.pl/bazaobrazow/
galeria,73,p-3.html (dostęp 24.02.2015); ol. pł., 70 x 58 cm, sygn. i dat.,
Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, nr inw. MRA 1014, zob. Z. Kar-
bowska, Malarstwo portretowe XVIII-XIX w. Katalog zbiorów, Rze-
szów 2001, s. 26, poz. kat. 21, il. 21 nas. 69; ol. pł., 83 x 67 cm, Muzeum
Narodowe w Krakowie, nr inw. MNK II-a-38, zob. http://katalog.muzeum.
krakow.pl/pl/work/MNK-II-38-Krakowianka (dostęp: 25 II 2015).
189