DOI article:
Szybisty, Tomasz; Zeńczak, Anna: Restauracja kaplicy Szafrańców w katedrze krakowskiej w latach 1901-1908: dzieje, program artystyczny i ideowy
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.67299#0244
Tomasz Szybisty
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
AnnaZeńczak
Muzeum Narodowe w Krakowie
STUDIA WAWELIANA XX/XXI
2019-2020
Restauracja kaplicy Szafrańców w katedrze krakowskiej
w latach 1901-1908.
Dzieje, program artystyczny i ideowy1
W trakcie wielkiej restauracji kościoła katedralnego na Wawelu, prowadzonej za-
sadniczo w latach 1895-19102, dokonano m.in. zmiany aranżacji wnętrza kaplicy
Szafrańców (Doktorów, Radziwiłłów). Kaplica ta, znajdująca się w przyziemiu
wieży Srebrnych Dzwonów, przy środkowym przęśle nawy południowej, powsta-
ła w wieku XV za sprawą braci Jana i Piotra Szafrańców, o czym przypomina herb
Starykoń ukazany na kolistym witrażu z około 1420 roku, wprawionym w dolną
partię obecnego przeszklenia okna. W początkach XVII stulecia pieczę nad kaplicą
przejęło Kolegium Prawników Akademii Krakowskiej. Odnawiano ją gruntow-
nie na przełomie XVII i XVIII wieku oraz w latach 1769-1772, gdy powstały ołtarz
św. Jana Kantego oraz portal prowadzący do kaplicy. Kilkadziesiąt lat później, naj-
wcześniej w roku 1811, przy zachodniej ścianie umieszczono neoklasycystyczny
pomnik Michała Bogorii Skotnickiego dłuta Stefana Ricciego, stojący w wyraźnej
opozycji - kolorystycznej i stylowej - do barokowych elementów wyposażenia
wnętrza oraz licznych epitafiów, wykonanych na ogół z ciemnych marmurów3.
Prace, które określiły obecny wygląd kaplicy, uskuteczniono w latach 1901-1908
sumptem rodziny Radziwiłłów. Jak wynika z korespondencji prowadzonej od
1 Autorzy pragną podziękować Krzysztofowi Czyżewskiemu za zachętę do zmierzenia się z problematyką
artystyczną restauracji kaplicy Szafrańców na przełomie XIX i XX wieku. W toku prac nad niniejszym arty-
kułem cennej pomocy udzielili nam również Państwo: Anna Lewandowska - prawnuczka Józefa Mehoffera,
Elżbieta Macioł i Ewelina Zych z Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Marta Golik z Zamku Kró-
lewskiego na Wawelu, jak również Danuta Czapczyńska-Kleszczyńska, Grzegorz Elisiewicz, dr. hab. Michał
Haake, dr Magdalena Łaptaś, Jerzy T. Petrus, śp. ks. prałat Zdzisław Sochacki, ks. prof. dr hab. Jacek Urban
oraz prof. dr hab. Tadeusz J. Żuchowski, co z wdzięcznością odnotowujemy.
2 O restauracji katedry na przełomie XIX i XX wieku zob. przede wszystkim: H. Górska, Restauracja kate-
dry na Wawelu przez Sławomira O drży wolskiego na przełomie XIX i XX wieku, „Studia Waweliana”, 3,1994,
s. 123-141; J. Urban, Katedra na Wawelu (1795-1918), Kraków 2000, s. 243-324.
3 O dziejach kaplicy i jej wyposażeniu zob. przede wszystkim: T. Wojciechowski, Kościół katedralny w Kra-
kowie, Kraków 1900, s. 109-114; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 1: Wawel. Tekst,
red. J. Szabłowski, Warszawa 1965, s. 81-82; M. Rożek, Katedra wawelska w XVII wieku, Kraków 1980, s. 187;
J. Lepiarczyk, B. Przybyszewski, Katedra na Wawelu w wieku XVIII. Zmiany jej wyglądu architektonicznego
i urządzenia wnętrz na podstawie badań historyczno-archiwalnych [w:] Sztuka baroku. Materiały sesji na-
ukowej ku czci śp. profesorów Adama Bochnaka i Józefa Lepiarczyka zorganizowanej przez Krakowski Oddział
Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Instytut Historii Sztuki UJ. Kraków, 8-9 czerwca 1990 roku, red. M. Fa-
biański, K. Kuczman, Kraków 1991, s. 29; M. Omilanowska, Stefan Szyller 1857-1933. Warszawski architekt
doby historyzmu, Warszawa 1995, t. 2, s. 62-63; Urban, Katedra na Wawelu (1795-1918), zwł. s. 14, 282-286;
A. Zeńczak, Malowidła ścienne i witraż w kaplicy Szafrańców przy katedrze na Wawelu 1906-1908 [w:] Józef
Mehoffer. Opus Magnum [katalog wystawy], Muzeum Narodowe w Krakowie, red. J. Żmudziński, Kraków
2000, s. 181-184; eadem, Józef Mehoffer. Tradycja i nowa sztuka [w:] Józef Mehoffer..., s. 31-32; M. Omilanow-
ska, Architekt Stefan Szyller 1857-1933, Warszawa 2008, s. 325; J. Urban, Katedra na Wawelu po 1918 r„ Kraków
2008, s. 164, 200; B. Przybyszewski, Katedra krakowska w xvm wieku, Kraków 2012 (Biblioteka Kapitulna
na Wawelu, 3), s. 60-62; D. Czapczyńska-Kleszczyńska, T. Szybisty, A. Zeńczak, Kościół archikatedralny
pw. św. Stanisława BM i Wacława [w:] Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich me-
tropolii krakowskiej i przemyskiej, red. W. Bałus, T. Szybisty, 1.1: D. Czapczyńska-Kleszczyńska, T. Szybisty
(współpr. P. Karaszkiewicz, A. Zeńczak), Archidiecezja krakowska. Dekanaty krakowskie, Kraków 2014, zwł.
s. 53-54; W. Rostworowska, Pomnik Michała Bogorii Skotnickiego a nekropolia wawelska na przełomie XVIII
i XIX wieku [w:] Wzgórze wawelskie w słowie i w obrazie. Z badań nad kulturą wieku xix, red. J. Winiewicz-
-Wolska, J. Ziętkiewicz-Kotz, Kraków 2014, s. 117-130.
TomaszSzybisty, AnnaZeńczak Restauracja kaplicy Szafrańców w katedrze krakowskiej w latach 1901-1908 239
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
AnnaZeńczak
Muzeum Narodowe w Krakowie
STUDIA WAWELIANA XX/XXI
2019-2020
Restauracja kaplicy Szafrańców w katedrze krakowskiej
w latach 1901-1908.
Dzieje, program artystyczny i ideowy1
W trakcie wielkiej restauracji kościoła katedralnego na Wawelu, prowadzonej za-
sadniczo w latach 1895-19102, dokonano m.in. zmiany aranżacji wnętrza kaplicy
Szafrańców (Doktorów, Radziwiłłów). Kaplica ta, znajdująca się w przyziemiu
wieży Srebrnych Dzwonów, przy środkowym przęśle nawy południowej, powsta-
ła w wieku XV za sprawą braci Jana i Piotra Szafrańców, o czym przypomina herb
Starykoń ukazany na kolistym witrażu z około 1420 roku, wprawionym w dolną
partię obecnego przeszklenia okna. W początkach XVII stulecia pieczę nad kaplicą
przejęło Kolegium Prawników Akademii Krakowskiej. Odnawiano ją gruntow-
nie na przełomie XVII i XVIII wieku oraz w latach 1769-1772, gdy powstały ołtarz
św. Jana Kantego oraz portal prowadzący do kaplicy. Kilkadziesiąt lat później, naj-
wcześniej w roku 1811, przy zachodniej ścianie umieszczono neoklasycystyczny
pomnik Michała Bogorii Skotnickiego dłuta Stefana Ricciego, stojący w wyraźnej
opozycji - kolorystycznej i stylowej - do barokowych elementów wyposażenia
wnętrza oraz licznych epitafiów, wykonanych na ogół z ciemnych marmurów3.
Prace, które określiły obecny wygląd kaplicy, uskuteczniono w latach 1901-1908
sumptem rodziny Radziwiłłów. Jak wynika z korespondencji prowadzonej od
1 Autorzy pragną podziękować Krzysztofowi Czyżewskiemu za zachętę do zmierzenia się z problematyką
artystyczną restauracji kaplicy Szafrańców na przełomie XIX i XX wieku. W toku prac nad niniejszym arty-
kułem cennej pomocy udzielili nam również Państwo: Anna Lewandowska - prawnuczka Józefa Mehoffera,
Elżbieta Macioł i Ewelina Zych z Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Marta Golik z Zamku Kró-
lewskiego na Wawelu, jak również Danuta Czapczyńska-Kleszczyńska, Grzegorz Elisiewicz, dr. hab. Michał
Haake, dr Magdalena Łaptaś, Jerzy T. Petrus, śp. ks. prałat Zdzisław Sochacki, ks. prof. dr hab. Jacek Urban
oraz prof. dr hab. Tadeusz J. Żuchowski, co z wdzięcznością odnotowujemy.
2 O restauracji katedry na przełomie XIX i XX wieku zob. przede wszystkim: H. Górska, Restauracja kate-
dry na Wawelu przez Sławomira O drży wolskiego na przełomie XIX i XX wieku, „Studia Waweliana”, 3,1994,
s. 123-141; J. Urban, Katedra na Wawelu (1795-1918), Kraków 2000, s. 243-324.
3 O dziejach kaplicy i jej wyposażeniu zob. przede wszystkim: T. Wojciechowski, Kościół katedralny w Kra-
kowie, Kraków 1900, s. 109-114; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 1: Wawel. Tekst,
red. J. Szabłowski, Warszawa 1965, s. 81-82; M. Rożek, Katedra wawelska w XVII wieku, Kraków 1980, s. 187;
J. Lepiarczyk, B. Przybyszewski, Katedra na Wawelu w wieku XVIII. Zmiany jej wyglądu architektonicznego
i urządzenia wnętrz na podstawie badań historyczno-archiwalnych [w:] Sztuka baroku. Materiały sesji na-
ukowej ku czci śp. profesorów Adama Bochnaka i Józefa Lepiarczyka zorganizowanej przez Krakowski Oddział
Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Instytut Historii Sztuki UJ. Kraków, 8-9 czerwca 1990 roku, red. M. Fa-
biański, K. Kuczman, Kraków 1991, s. 29; M. Omilanowska, Stefan Szyller 1857-1933. Warszawski architekt
doby historyzmu, Warszawa 1995, t. 2, s. 62-63; Urban, Katedra na Wawelu (1795-1918), zwł. s. 14, 282-286;
A. Zeńczak, Malowidła ścienne i witraż w kaplicy Szafrańców przy katedrze na Wawelu 1906-1908 [w:] Józef
Mehoffer. Opus Magnum [katalog wystawy], Muzeum Narodowe w Krakowie, red. J. Żmudziński, Kraków
2000, s. 181-184; eadem, Józef Mehoffer. Tradycja i nowa sztuka [w:] Józef Mehoffer..., s. 31-32; M. Omilanow-
ska, Architekt Stefan Szyller 1857-1933, Warszawa 2008, s. 325; J. Urban, Katedra na Wawelu po 1918 r„ Kraków
2008, s. 164, 200; B. Przybyszewski, Katedra krakowska w xvm wieku, Kraków 2012 (Biblioteka Kapitulna
na Wawelu, 3), s. 60-62; D. Czapczyńska-Kleszczyńska, T. Szybisty, A. Zeńczak, Kościół archikatedralny
pw. św. Stanisława BM i Wacława [w:] Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich me-
tropolii krakowskiej i przemyskiej, red. W. Bałus, T. Szybisty, 1.1: D. Czapczyńska-Kleszczyńska, T. Szybisty
(współpr. P. Karaszkiewicz, A. Zeńczak), Archidiecezja krakowska. Dekanaty krakowskie, Kraków 2014, zwł.
s. 53-54; W. Rostworowska, Pomnik Michała Bogorii Skotnickiego a nekropolia wawelska na przełomie XVIII
i XIX wieku [w:] Wzgórze wawelskie w słowie i w obrazie. Z badań nad kulturą wieku xix, red. J. Winiewicz-
-Wolska, J. Ziętkiewicz-Kotz, Kraków 2014, s. 117-130.
TomaszSzybisty, AnnaZeńczak Restauracja kaplicy Szafrańców w katedrze krakowskiej w latach 1901-1908 239