Muzeum Architektury <Breslau> [Editor]; Zwierz, Maria [Editor]
Wrocławskie dworce kolejowe: książka wydana z okazji obchodów 160. rocznicy uruchomienia linii kolejowej Wrocław-Berlin — Wrocław: Muzeum Architektury, 2006

Page: 118
DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/zwierz2006/0116
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
infrastruktury kolejowej i zwiększenia liczby stacjonującego tutaj taboru. W stylu architektu-
ry arkadowej wzniesiono olbrzymi i wielofunkcyjny budynek dworca wyspowego, który
- zdewastowany - istnieje do dziś. Na północ od zabudowań dworcowych wystawiono
pierwszą dwustanowiskową lokomotywownię prostokątną, z warsztatami i ślusarnią. W jej
pobliżu w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku zrealizowano jedenasto-
stanowiskową lokomotywownię wachlarzową, z wieżą ciśnień w formie grzybka, a w latach
1906-1907 zbudowano na wschodzie dworca halę lokomotywowni wachlarzowej, tym ra-
zem mieszczącą dziewiętnaście stanowisk, z pełnym zapleczem technicznym do obsługi
trakcji parowej. W pierwszej połowie lat dwudziestych XX wieku powstał również nowy
dworzec, usytuowany na wykonanym w tym czasie przejściu tunelowym. W liczącej ponad
sto sześćdziesiąt lat historii węzła jaworzyńskiego wybudowano - poza wymienionymi
-wiele innych obiektów inżynieryjnych i budowli kolejowych.
Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku Polskie Koleje Państwowe zdecydowały
o utworzeniu w historycznej części jaworzyńskiego węzła kolejowego Skansenu Parowozów
i Wagonów, który ulokowano na terenie wschodniej lokomotywowni z lat 1906-1907. Otwar-
ty w 1991 roku skansen funkcjonował jednak zaledwie dekadę, gdyż na początku XXI wieku
- z powodu złej sytuacji finansowej kolei w Polsce oraz podejmowanych od kilku lat progra-
mów restrukturyzacyjnych, które miały zapobiec dalszemu upadkowi przedsiębiorstwa
- Polskie Koleje Państwowe zdecydowały o likwidacji części finansowanych przez siebie
skansenów zabytkowego taboru kolejowego. Taki los spotkał również Skansen Parowozów
i Wagonów w Jaworzynie Śląskiej. Plany likwidacji skansenu przewidywały przeniesienie naj-
cenniejszych obiektów do innych muzeów i przeznaczenie pozostałego taboru na złom.
Starania fundatora muzeum, wsparte przez władze samorządowe Jaworzyny Śląskiej
i grupę miłośników kolejnictwa, zaowocowały wstrzymaniem likwidacji skansenu, a następ-
nie podjęciem przez zarząd Polskich Kolei Państwowych decyzji o przekazaniu budynków
i zabytkowego taboru samorządowi miasta Jaworzyna Śląska.
Po prawomocnym przekazaniu majątku władzom Jaworzyny Śląskiej muzeum otrzyma-
ło na własność od samorządu miejskiego tabor zlikwidowanego skansenu, czyli lokomoty-
wy parowe, spalinowe i elektryczne oraz wagony różnych typów z lat 1880-1970 (łącznie
ponad sto eksponatów).
Siedzibą muzeum są obiekty po zabytkowej lokomotywowni z 1899 roku, złożonej z za-
jezdni wachlarzowej dla osiemnastu lokomotyw, budynku warsztatu z zapleczem admini-
stracyjno-socjalnym i budynku biurowego. W skład muzeum wchodzi także teren o po-
wierzchni blisko 2 ha, uzbrojony w torowiska, rozjazdy i niezbędną infrastrukturę związaną
z ruchem kolejowym.
Następną fazą tworzenia muzeum było jego oficjalne powołanie (rejestracja w Minister-
stwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego) i nadanie mu z końcem 2004 roku statusu instytu-
cji pożytku publicznego (rejestracja w sądzie gospodarczym).
Celem muzeum jest gromadzenie obiektów oraz dokumentacji i ikonografii przedsta-
wiających rozwój gospodarczy i przemysłowy Dolnego Śląska, ze szczególnym uwzględnie-
niem transportu kolejowego, który stanowi przeważającą część ekspozycji.
Powołując muzeum, jego założyciele zaplanowali - oprócz udostępniania zbiorów - tak-
że prowadzenie działalności edukacyjnej dla młodzieży szkolnej (pobyty dydaktyczne w ra-
mach tzw. zielonej szkoły, praktyki dla studentów wrocławskich uczelni, praca z młodzieżą
z Jaworzyny Śląskiej). Wyremontowane pomieszczenia lokomotywowni służą również jako
miejsce organizowania różnych ekspozycji poświęconych rozwojowi techniki na Dolnym
Śląsku. Dodatkowo w muzeum znajduje się kolekcja zabytkowych motocykli.
Sale dydaktyczne urządzone w historycznych pomieszczeniach dawnego warsztatu są
wykorzystywane do prowadzenia zajęć dydaktycznych dla studentów i młodzieży szkolnej,
a także przez samorząd do organizacji imprez okolicznościowych i spotkań. Muzeum prowa-
dzi również działalność z zakresu konserwacji obiektów przemysłowych na specjalnie przy-
gotowanych stanowiskach konserwatorskich w lokomotywowni. W pierwszej kolejności są
konserwowane własne eksponaty.
W dorobku muzeum jest też konserwacja wagonów kolejowych dla Muzeum Obozu
Koncentracyjnego w Oświęcimiu.

90. Studenci Politechniki Wrocławskiej w trakc,e
wykładu w sali wykładowej na terenie muzeurn-
Fot. Piotr Gerber, 2006


118
loading ...