Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — [1].1979

Page: 86
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0118
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
86

A. BILLERT

opozycyjnie i ukazujące się w swych odmiennościach ilustrują wielość
i zatomizowanie bytu. Stanowią one jeden z jego aspektów. Drugim jest
tkwiąca w strukturze bytu wspólnota. Wspólnota taka zostaje zamanife-
stowana w kolejnym kroku aktywności podmiotu — duszy. Dokonuje ona
syntezy opozycyjnych pierwiastków na poziomie „gatunków”. Podoony
charakter ma następna operacja procesu artystyczno-poznawczego. W jej
ramach następuje pokonanie ograniczonej wielości „gatunków” na pozio-
mie „ideałów”. Ideał taki — również znany w starszej tradycji Winckel-
manna i Goethego jest według Schinkla „tym, co reprezentuje najwyższy
charakter swego gatunku, a więc tym co najbardziej zrozumiałe, najbliż-
sze, najdoskonalsze danego gatunku”.

Sztuka winna, według Schinkla, ujmować i poznawać rzeczywistość
w jej wszystkich aspektach. Ograniczanie się w sztuce tylko do aspektu
zjawisk jednostkowych rodzi trywialność i brzydotę. To, co ukazuje jedno-
czącą ideę bytu, wynosi z kolei dzieło ponad przeciętność i przypadek. Naj-
wyższą jednak formą dzieła jest osiągnięcie przez nie poziomu poznania
i wyobrażenia ideału. „Czyste oddanie się temu, co indywidualne z jed-
noczesnym zrozumieniem dla tego, co gatunkowe, tworzy w sztuce to, co
jest w niej najlepszego. Energia widzenia, niewinność ujęcia, zmysł mo-
ralny i siła wyrazu są prawdziwymi i istotnymi składnikami wydającymi
dzieła sztuki. Jeżeli brak trzech pierwszych, powstaje trywialność i brzy-
dota. Tkwi w nich zarazem tylko to, co indywidualne i przypadkowe, a nie
to, co wiąże w gatunki, to, co ogólne. Prawda występuje tak w indywidu-
alności jak i w gatunkowości, z tym że w tej ostatniej w wyższym i szer-
szym sensie”.

Zasadniczym celem sztuki jest jednak poznanie i ukazanie ideału. Ide-
ały rozumie Schinkel jako kategorie pozostające względem siebie w nie-
jednakowych relacjach. Tworzą one pewną stratygrafię. W związku z lyrn
czytamy u Schinkla: „Rozmaite gatunki przedmiotów, z których konstru-
ujemy ideały, są dla nas mniej lub bardziej wartościowe, ważniejsze bądź
mniej ważne, bliższe lub dalsze. W ten sposób określają one jakość. Jest
rzeczą możliwą, że dwa dzieła sztuki, będąc ideałami swych gatunków, są
różne pod względem swej rangi. Byłoby tak na przykład w odniesieniu
do sceny o tematyce mitologicznej (boskiej) (Goetterszene) najlepszej
szkoły włoskiej i sceny bacchanaliów najlepszej szkoły niderlandzkiej”.

Zatrzymajmy się chwilę przy interesującym stwierdzeniu Schinkla, że
odkrywana przez sztukę istota rzeczywistości prezentuje się przez zbiór
ideałów nierównej jakości i rangi. Świadczy to o tym, iż natura — natura

cechą odróżniającą dzieła. „Charakterystycznością” odznaczają się dzieła geniuszy,
por.: J. W. G o e t h e, Von deutscher Baukunst. W: Goethes Schriften zur Kunst [b.m.,
b.r.], s. 129 - 134.
loading ...