Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — [1].1979

Page: 168
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0220
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
168

A. TUROWSKI

jako arehitektonizacja rytmów nie jest skonstruowanym kształtem, lecz
siatką, której zasadę układu może wyznaczyć doświadczalnie pojedyncza
forma opisana arytmetycznie, a zwizualizowana w „laboratoryjnym” obra-
zie lub rzeźbie u.

Stąd przestrzeń w wizji artystycznej Strzemińskiego i Kobro była am-
biwalentna. Charakteryzowała się arytmetyczną poprawnością określonej
głębi czy rozległości, ale zarazem była otoczeniem, w którym naturalne
i sztuczne przedmioty — produkty, ludzie i społeczeństwa posiadały swoje
biologiczne, geograficzne, historyczne i ekonomiczne miejsca. Te dwie sfe-
ry zostały połączone wspólną konstrukcją opartą na rytmach wyznaczają^-
cych prawa poszczególnych struktur i zarazem organizujących całą prze-
strzeń. Funkcją artysty w przyszłości, jak twierdził Strzemiński, będzie
„organizacja rytmu życia”.

Unistyczna rzeźba jako absolutna czasoprzestrzeń przestawała komu-
nikować. Antyunistyczna przestrzeń jako rytm ujmowany w dziełach sztu-
ki pozwalał dziełu interweniować w społeczeństwie. Funkcja artysty to
ustawiczna arehitektonizacja życia. Budowa nowego porządku w nowych
systemach plastycznych. Stąd poszukiwanie relacji rytmicznych stało się
zasadą malowanych przez Strzemińskiego „Kompozycji architektonicz-
nych” i rzeźbionych przez Kobro „Kompozycji przestrzennych” opartych
na relacjach arytmetycznych poszczególnych kształtów determinowanych
przyjętą regułą proporcji.

Uchwycenie specyficznej relacji rytmicznej, narzucenie jej jedności
przez działalność artystyczną miało stworzyć podstawy nowej, pre-
cyzyjnej organizacji dzieła sztuki, a zarazem organizacji przestrzennej
rzeczy, ludzi i społeczeństw. Proces produkcyjny i jego efekt — produkt,,
odnajdywały się w jednej przestrzeni społecznej —• odnajdowały się w
perspektywie utopijnej, ponieważ będąc motywowane i wywiedzione z
porządku artystycznego w swoich aspiracjach wykraczały poza rzeczywi-
ste możliwości ingerencji w historię.

Teoria Strzemińskiego, w przeciwieństwie do rosyjskich koncepcji pro-
duktywistycznych, pozostawiała wyodrębnioną, specjalistyczną sferę dzia-
łań artystycznych, zapewniając im „konkretność” w antyiluzjonistycznej
strukturze dzieła, jak również „autentyczność” w całym obszarze życia wi-
dzianego przez pryzmat nowej, technicznej, przemysłowej i zracjonali-
zowanej cywilizacji. Dlatego Strzemiński podkreślał wartość „ideału i n-
dustrializacji sztuki, opanowania przez sztukę techniki maszyno-
wej, naukowego badania jej elementów i oddziaływania psychofizjologicz-
nego, związania sztuki z procesem wytwórczym, by mogła kształtować

14 K. Kobro, W. Strzemiński, Kompozycja przestrzeni, obliczenia rytmów
czasoprzestrzennych, Łódź 1931,. passim.
loading ...