Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 5.1991

Page: 125
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0155
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
PRAWDA A INNE KULTURY

125

mentować, że dane pojęcie funkcjonowało w XV wieku we Włoszech,
ale z drugiej strony mogę być również świadom faktu, iż w odniesieniu
do pewnego typu obrazów, na przykład malowideł ołtarzowych, dane
pojęcie nie znajdowało zastosowania. Kwestia druga, jako bardziej
ogólna, wydaje się istotniejsza od pierwszej, choć niekiedy całokształt
analizy dyktowałby raczej sytuację odwrotną.
Termin drugi, porządek, wiąże się z właściwym zrozumieniem we-
wnętrznej organizacji analizowanego przedmiotu, odzwierciedlonej
w zróżnicowany sposób w jego analizie; oba człony tej relacji cechować
musi wewnętrzna zgodność. Gdyby termin koherencja nie był obciążony
konkretnym znaczeniem zarówno w hermeneutyce jak i w filozoficz-
nych dociekaniach na temat prawdy, mógłby on zastąpić słowo „po-
rządek", gdyż to ostatnie brzmi zbyt neutralnie. Mam tu na myśli obszar
pojęciowy obejmujący takie kategorie jak artykulacja, system, integral-
ność, całość. Nie powinniśmy niepokoić się faktem, że postulat intenc-
jonalnej jedności i niepodważalności pociąga za sobą konieczność for-
mułowania sądów wartościujących i zakłada wysoki stopień wewnętrz-
nej organizacji wykonawcy i przedmiotu. Tylko najwybitniejsze malo-
widła poddadzą się zamierzonej przez nas analizie: obrazy o mniejszej
wartości nie okażą się na nią podatne. Brak jedności i organizacji
w badanym obrazie może jednak równie dobrze świadczyć o niepełności
analizy, lub pominięciu okoliczności, które pozwoliłyby na włączenie
pozornie oderwanego elementu w intencjonalną całość. Dlatego też,
ogólnie rzecz biorąc, dążyć należy do wyjaśnień najpełniejszych i za-
kładających maksymalne uporządkowanie.
Trzecią kategorią jest krytyczna niezbędność, lub inaczej płodność.
Nie przytacza się wyjaśnień opartych na wnioskowaniu, chyba że
wnoszą one coś do odbioru malowidła jako przedmiotu percepcji
wizualnej. Pociąga to za sobą pewne konsekwencje, do których jeszcze
powrócę. Istnieje jednak wiele okoliczności charakterystycznych dla
XV wieku, które można by z powodzeniem przywołać jako odnoszące
się do Chrztu Chrystusa Piera, których wszelako nie przytacza się,
ponieważ nie są one konieczne do osiągnięcia celu jakim jest krytyka
wnioskująca. Widzimy więc, iż jest to termin pragmatyczny, w swoisty
sposób nachylony ku rzeczywistości.
Proponowane kategorie sprawiać mogą wrażenie tępych narzędzi,
lecz gdy zastosuje się je jednocześnie, niczym trójząb, to okaże się, że
potrafią dokonać radykalnych cięć. Przyjrzenie się problemowi inten-
cjonalnego znaczenia Chrztu Chrr/stusa jako obrazu religijnego — acz-
kolwiek dotychczas pomijaliśmy ten szeroko dyskutowany aspekt — da
nam możliwość wykorzystania ich w praktyce.
loading ...