Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 5.1991

Page: 149
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0187
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
RECENZJE I OMÓWIENIA

149

również hipotetyczne przyjęcie kaplic. Archetypem takich niewielkich kaplic obejś-
ciowych byłyby pierwotne kaplice paryskiej Notre-Dame, których hipotetyczną rekon-
strukcję Violet-le-Duca potwierdzili ostatnio D. Kimpel i R. Suckale*'. Pośrednim etapem
przenoszenia modelu Bourges do Hiszpanii było Tours — ważny etap na drodze pielg-
rzymek z kościołem św. Marcina, którego chór został w początkach 13. w. przebudowany
na wzór Bourges.
Nie wszystkie jednak cechy kastylijskiej budowli można wyjaśnić tym pierwowzorem.
Szereg motywów wskazuje na architekturę regionu Loary, skąd zaczerpnięto np. maswerk
okienny (analogia - katedra w Tours — s. 106) i żebro przewodnie (inaczej grzbietowe),
jakie zastosowano w Burgos zarówno w nawie głównej chóru i korpusu, jak w transepcie
i — po przebudowie w obejściu. Autor przytacza szereg przykładów sklepień z żebrem
przewodnim z terenów Normandii i Anglii, ale za najbliższe rozwiązania uważa budowle
doliny Loary - Rigny (Indre et Loire), gdzie w zachodnich przęsłach kościoła zastosowano
takie właśnie sklepienia oraz katedrę w Tours, gdzie w obejściu — zapewne pod wpływem
normandzkim — założono pięciożebrowe sklepienia podobne do tych w Burgos po
przebudowie (s. 109-110). Autor stwierdził, że właśnie w Burgos po raz pierwszy za-
stosowano nad wszystkimi głównymi partiami kościoła tę nowatorską odmianę sklepienia,
z tego też względu problem sklepień wymaga szerszego omówienia. Punktem wyjścia
jest wczesne datowanie sklepień w głównej nawie chóru, które —jak sądzi Autor — były
gotowe już w 1230 roku, gdy kapituła objęła w użytkowanie nowy chór (s. 29-30, 152).
Pewne wątpliwości może nasuwać nie tyle bardzo krótki czas budowy (w tym czasie było
to technicznie i organizacyjnie możliwe), co pewne cechy stylistyczne nie bardzo pasujące
do tak wczesnego datowania. Monografista stwierdza mianowicie (s. 159), że jak na
pierwszą połowę 13. w. zaskakująco wyglądają przecinające się profile żeber jarzmowych
i przewodniego, jednak wskazując na brak śladów zakłócających jednolitość murów
i sklepienia odrzuca możliwość jego późniejszego założenia. Istotnie - efekt przecinających
się profili występuje w fazie stylu gotyckiego zwanej Rayonnant lub stylem dworskim,
wobec czego należałoby postawić pytanie, czy jednak sklepienia nie mogły powstać 20
lat później — to znaczy około połowy stulecia? Brak szwów między ścianami a sklepieniem
nie musi świadczyć o ich wykonaniu w trakcie tej samej kampanii. Czy nie byłoby
prawdopodobne, że po wybudowaniu ścian chóru z nasadami sklepienia (być może do
wysokości otworów w sklepieniach) przykryto chór dachem i oddano w tym niezupełnie
ukończonym stanie do użytku w 1230 roku przenosząc prace budowlane do transeptu
i korpusu nawowego, aby zasklepić wszystkie główne części za jednym zamachem
w trakcie kampanii ok. 1250-1260? Za przyjęciem takiej hipotezy zdaje się przemawiać
podobieństwo sklepień chóru i transeptu, których powstanie miałoby dzielić 20-30 lat.
Sklepienia z żebrem grzbietowym w obejściu datowane są również po poł. 13. w. Przy
takim przebiegu budowy nie koniecznie musiałyby powstać szwy między wcześniej
wyprowadzonymi nasadami a zasadniczymi częściami sklepienia. Natomiast wczesne
datowanie sklepień chóru powoduje zarówno trudne do wytłumaczenia zaawansowanie
form szczegółowych jak odosobnioną pozycję w obrębie architektury europejskiej, co
prowadzi do trudnego do przyjęcia wniosku o awangardowości katedry w Burgos.
Sklepienia z żebrami przewodnimi są w początkach 13. w. dość rzadkie. Kościół w Rigny,
który miałby być jednym z pierwowzorów nie jest dokładnie datowany. A. Mussat, na
którego pracę się powoływano, stwierdzał ogólnie, że kościół ten należy do epoki
przejściowej^. Jest przy tym jak się wydaje — dość odosobnionym w zachodniej Francji
przykładem sklepienia z poziomo przebiegającym żebrem przewodnim. Ten motyw jest

^ D. Kimpel, R. Suckale; Die gotische Architektur in Frankreich 1130-1270, Munchen 1985, s. 343-345.
° A. Mussat; Le style gothique de 1'ouest de la France (XIF-XIIT siecles), Paris 1963, s. 306-307.
loading ...