Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 76
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0078
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
76

ADAM S. LABUDA

Jest to strój pojawiający się na dyptyku [a także - dodajmy - na Tab-
licy 10 Przykazań - ASL], który w czasach Moliera nosiły tylko matrony
o konserwatywnym nastawieniu, albo w ogóle nie był używany”22. Trzeci
dowód na to, że wolno tu mówić o lokalnym elemencie kostiumologicz-
nym, stanowi retabulum - ni mniej ni więcej - tylko kuśnierzy z kościoła
Mariackiego, wykonane przez autora dwóch pierwszych przykazań na-
szej Tablicy (il. 6). Na dwóch jego kwaterach ukazane są interesujące nas
futrzane płaszcze, które odcinają się na tle innych stereotypowych stro-
jów23. To, co można by zrazu interpretować jako element charakterysty-
czny dla warsztatu malarza, w istocie stanowi zamierzone odniesienie do
rzeczywistości: gdańscy kuśnierze przedstawiają tu swe produkty, po-
świadczające ich rzemieślnicze umiejętności.
Jaką funkcję stroje te pełnią w obrębie Tablicy? Zauważmy, że wystę-
pują one po stronie „dobrej” trzeciego i szóstego przykazania i że to przy-
porządkowanie zasadniczo zachowuje ważność w całej tablicy; kobiety po
stronie pozytywnej zawsze noszą długie, obszerne ubiory24. Stąd można
powiedzieć, że zarówno pewien znany w Gdańsku typ ubrania, jak i ten,
kto go nosił, były wartościowane pozytywnie. Ponadto zwraca uwagę, że
stroje te z jednej strony zachowują charakter odzienia dystyngowanego
i zasobnego, z drugiej strony demonstracyjnie otulają całe ciało, pozosta-
wiając widoczną jedynie twarz. Spójrzmy na kobiety w scenie zaślubin w
szóstym przykazaniu! Wrażenie zewnętrznej zamożności i wrażenie oby-
czajnej powściągliwości, świadomie unieobecniającej ciało, są tu ściśle ze
sobą powiązane. Wydobyta przez malarza forma stroju efekty te podkre-
śla. Forma ta stanowi też swoistą interpretację jednej z zasad ustaw o
zbytku, które w ówczesnym świecie określały sposób publicznego zjawia-
nia się obywatela miasta, w zgodzie z jego miejscem w społecznej hierar-
chii, wyznaczonym przez stan majątkowy, pozycję polityczną i zawód25.
Pierwsze znane na piśmie zarządzenie tego rodzaju w Gdańsku pochodzi
dopiero z 1540 roku, nie ulega jednak wątpliwości, że już wcześniej ta

22 Strieder, op.cit., s. 23.
23 O ołtarzu kuśnierzy i jego związkach z tablicą por. Labuda, op.cit., s. 151 nn. Nale-
ży wskazać, że ta forma ubioru pojawia się w gdańskich dziełach drugiej i trzeciej dekady
XVI wieku: ołtarz św. Franciszka (albo św. Krzyża) fundacji Bartłomieja Schulte, a wyma-
lowany przez Mistrza Michała z Augsburga, 1515 i epitafium Marcina Ravenwalta
(fi1 1520); oba dzieła znajdują się w kościele Św. Trójcy - por. W. Drost, W. Swoboda, St.
Trinitäts, St. Peter und Paul, St. Bartholomäi, St. Barbara, St. Elisabeth, Hl. Geist, Engl.
Kapelle, St. Brigitten, Stuttgart 1972 (Die Kunstdenkmäler der Stadt Danzig, Band 5),
s. 20 n., il. 21 i s. 28.
24 Wyjątek stanowi pierwsze przykazanie - por. niżej.
25 Por. L. C. Eisenbart, Kleiderordnungen der deutschen Städte zwischen 1350 und
1700, Göttingen 1962 (Göttinger Bausteine zur Geschichtswissenschaft, 32).
loading ...