Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 264
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0266
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
264

OMÓWIENIA I RECENZJE

Punktem wyjścia do badań komparatystycznych było ustalenie punktu widze-
nia, który porównanie w ogóle dopuszcza. W tym celu Wendorf rozpatruje w ja-
kim stopniu charakterystyczne dla każdej ze sztuk kategorie estetyczne dają się
przełożyć na drugą. „Opisywanie życia” i „malowanie twarzy” (Life-writing -
Face-painting) to współzależne dyskursy i praktyki zrelatywizowane do siebie
poprzez podmiot opisu, funkcje (memoratywne, społeczne, prywatne), zasady kon-
stytuowania się portretowości (cechy charakteru, podobieństwo fizyczne, życie).
Obie formy przedstawiania osoby ludzkiej „zapisują fakty”, stając się dzięki
temu dokumentami, publicznymi lub osobistymi, które zatrzymują to, co straco-
ne i ginące w pamięci. Biografie i portrety wskrzeszają, powtórnie stwarzają
i ukazują nieobecnych. Portrety, malowane zwykle z żywych modeli i przez nich
zamawiane, utrwalają określoną chwilę z życia postaci i przez to są bardziej
„okazjonalne”. Biografie celebrują raczej śmierć osoby, pełnią funkcje ostatniej
kroniki i poprzez swoje czasowe oddziaływanie mają charakter bardziej mo-
ralizatorski. Pełna i szeroka perspektywa biografii nie może zostać utrwalona
w portrecie. Te drugie są bardziej „autoprezentacją” modela, zaś biografie pre-
zentują, stawiają osobę przed oczy czytelnika (s. 5-21).
Wspólna obu formom jest tendencja do idealizacji postaci. W ten sposób upa-
miętniana była śmierć - to ona dawała przyzwolenie na ukazywanie cnót i war-
tości, które miały być uznane za uniwersalne. Dla zobrazowania manipulacyj-
nych, idealizacyjnych procesów, którym podlegali bohaterowie biografii i por-
tretów, porównuje Wendorf dwie historie: Margaret Blagge, żony Sidneya Go-
dolphin (The Life of Mrs. Godolphin, 1683-1686), opisanej przez Johna Evelyn
oraz żywot poety Johna Donne’a pióra Isaaca Waltona (pierwsza wersja ukazała
się w 1640 jako przedmowa do Kazania LXXX Donne’a) (s. 23-64). Sylwetki obu
osób potraktowane zostały na wzór żywotów świętych - ich literackie wizerunki
służyć mogły prywatnej (w przypadku Blagge) i publicznej (w przypadku
Donne’a) adoracji. Te wzorce literackie sprzężone zostały z - powstałymi wcześ-
niej - plastycznymi przedstawieniami obu tych osobistości (s. 65-107).
Portret Mary Blagge (Matthew Dixon, 1673, rye. W. Humphrey), utrzymany
w lirycznej konwencji, nawiązującej do przedstawień Matki Boskiej z Dzieciąt-
kiem, który stał się wizualnym wzorcem dla literackiej biografii, pełni funkcję re-
ligijnego wizerunku, ikony przeznaczonej do prywatnej adoracji. Oszczędny
w środkach wyrazu, tektoniczny posąg Johna Donne (Nicholas Stone, marmuro-
wa figura w katedrze św. Pawła w Londynie, ok. 1632), którego wszystkie napię-
cia zogniskowane zostały w uduchowionej twarzy poety, wyraża doskonałe twór-
cze spełnienie. Komemoratywny monument zaprojektowany został przez samego
Donne’a niemal „na łożu śmierci”, co biograf zinterpretował jako symboliczną
kulminację artystycznej aktywności (s. 46-47). W takich konkretnych przypad-
kach biografia i portret dopowiadały się wzajemnie, zyskiwały dzięki sobie wie-
lowymiarowy sens. Dopełniający charakter obu form - niezależnych materialnie
od siebie - wyprowadza Wendorf z wczesnych portretów emblematycznych,
w których słowo przeplatało się z obrazem.
Zasadnicza odmienność między literacką biografią i portretem - czasoprze-
strzenność pierwszej i mimetyczność drugiej - stwarza napięcie, które według
Wendorfa podlegało ustawicznym próbom złamania za pomocą, wspólnej obu ga-
loading ...