Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 97
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0099
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
DYSKURSY NAUKI A WIZERUNEK CIAŁA W ZACHODNIEJ I AMERYKAŃSKIEJ SZTUCE

97

Smith zmierza w stronę pokazania, że materialne składniki naszego ciała
stanowią dla nas źródło wstydu, przerażenia, obrzydzenia, pomimo że są
one, jak na przykład mleko i krew, substancjami życiodajnymi. Wgląd we
wnętrze organizmu jest dla widza przykrym, nieznośnym doświadczeniem.
Pokazując ciało nieco inaczej: poprzez kamuflarz formalny, słowny,
lub demonstrowanie 'niewidzialnego’ wnętrza, artyści proponują jedno-
cześnie nową semantykę cielesności, która pozwoli mówić o ludzkiej bio-
logii poza społecznym stereotypem, konstruowanym głównie przez na-
ukę. Jej zawdzięczamy treści, jakie produkuje ciało i jego wizerunek:
degradacja, choroba, ból, cierpienie. Naukowe kategorie opisowe to prze-
de wszystkim pojęcia braków, odchyleń od norm ustalonych przez medy-
cynę. Definicja zdrowia implikuje pojęcie kondycji zdrowotnej jako stanu
ekstremalnego, przez swój maksymalizm i idealizm, niemożliwego do
osiągnięcia, co konsekwetnie sytuuje jednostkę w stanie permanentnej,
mniej lub bardziej nieuświadomionej choroby6. Istotnym warunkiem
zdrowia jest także adaptacja do obowiązujących norm, co determinuje je-
go pojęcie niejako stanu obiektywnego, ale jako sytuacji normatywnej.
Pesymistyczne wizerunki medyczne, konfrontowane z optymizmem
idealizowanych przedstawień w mediach, generują nieuchronne przeko-
nanie, że nasze ciało jako jednostka biologiczna stanowi zagrożenie na-
szego zdrowego, szczęśliwego ,ja”. W tym obszarze społecznych lęków sy-
tuuje się skuteczne narzędzie kontroli jednostki; podmiot „dobrowolnie”
dyskryminuje własne ciało, eliminuje je z własnej podmiotowości. Sztuka
usiłuje przełamać funkcjonującą relację: podmiot i jego ciało, czyniąc z
ciała nową wizualną i znaczeniową jakość. Wizerunek ciała pojawiający
się w twórczości artystów - wyabstrahowany z wszelkiej biograficzności,
z historycznej narracji, pozbawiony przestrzennego kontekstu, okrojony z
wszelkiej symboliki, metafory, teatralności - wymyka się wszelkiej kul-
turowej i społecznej lokalizacji. Prowokuje do niemal antyintelektualnej
percepcji, dotykowego poznania, konstruowania siebie jakby na nowo po-
za obowiązującym stereotypem. Przełamując obowiązującą dychotomię
kosmetycznej powłoki i brudnego wnętrza, Serrano nobilituje ciało, pro-
ponując rozszerzenie pojęcia tożsamości o aspekt biologiczny; Tor wytry-
sku określa on jako intymny autoportret, sperma staje się widzialną czę-
ścią jego osoby, jego wizerunku, tak jak jest nią jego twarz7. Prace
Florshuetza, Coplansa to swoiste pejzaże cielesności sugerujące odmien-
ną estetykę ciała, unaoczniające, że także o fizycznym ciele można mówić
i myśleć wzniośle, w kategoriach niemal metafizycznego piękna.
6 Definicje zdrowia WHO podaje Polski słownik medyczny, PAN, Warszawa 1981,
s. 1364: „Stan pełnej sprawności fizycznej, psychicznej i społecznej i odpowiedniego przy-
stosowania się do warunków środowiska”.
7 Wypowiedź artysty przytacza S. Moran, His Photographs Are Sheer Wizardy,
„Mirabella” marzec 1991, s. 57.
loading ...