Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 99
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0101
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
dyskursy nauki a wizerunek ciała w zachodniej i amerykańskiej sztuce

99

władza. Jeśli zdrowe ciało podlega „selekcji” widzialności, to ciało cho-
re skazane jest na absolutne milczenie i publiczną nieobecność. To, co
nie mieści się w granicach obowiązującej normy, nie ma prawa do pub-
licznej reprezentacji.
Filip Bazin dokonuje inwersji owej wizualnej polityki. Fotografowane
przez niego twarze starców, umysłowo chorych osób, dzieci, zyskują taką
wyrazistość, jakby były osiągalne bardziej dotykiem, aniżeli wzrokiem.
Sytuują się one w takiej bliskości fotograficznej płaszczyzny, jakby usiło-
wały przekroczyć ramy swojego wizerunku. To, co w przestrzeni publicz-
nej podlega eliminacji, u Bazin zostaje eksponowane z przejmującą do-
kładnością i szczerością. Dyskurs i praktyka medyczna czynią z ciała
ofiarę. Niezwykle autentycznym wyzwaniem wobec wiktymizacji jedno-
stki niezdolnej sprostać normom zdrowego społeczeństwa stała się twór-
czość ostatnich lat życia Hannah Wilke. Zarówno własne umieranie, jak
i matki, potraktowała ona jako ważny fragment jej prywatnej historii
godny fotograficznej dokumentacji i publicznej ekspozycji jako dzieło
sztuki. W cyklu Intra-Venus Wilke pokazuje własne ciało udręczone me-
dycznym zabiegami, zdeformowane pod wpływem rozwijającego się nowo-
tworu. Ciało napęczniałe od opatrunków, obrzmiałych gruczołów limfaty-
cznych, ślady po transplantacji szpiku kostnego, utrata włosów na
skutek chemioterapii, stały się przedmiotem systematycznej rejestracji.
Wilke wypełnia chorym ciałem, odczuciami, sensualnością, doznaniami
mającymi swe źródło w schorowanym ciele, tradycyjne wzorce ikonogra-
ficzne, osiągając zaskakujący pełen estetycznej wrażliwości efekt. Nie
jest to ciało oczekujące na litość i współczucie, lecz aktywne, zdolne de-
monstrować własne szczególne piękno i wartość. Każda fotografia jest
świadectwem uznania i szacunku dla jej niszczejącej pod wpływem zmian
nowotworowych kondycji fizycznej.
Artyści usiłują przywrócić mięsność bezcielesnemu ciału. Somatyczna,
wisceralna prezentacja ciała jest podważaniem współczesnej strategii
podmiotu redukującej jednostkę poprzez rozmaite systemy wiedzy, infor-
macji, komunikacji - do zespołu skodyfikowanych znaków, co zapewnia
widzialność podmiotu i wyznacza mu określone miejsce w społecznej hie-
rarchii. Rozpoznanie wrażliwości, potrzeb, delikatności, fizykalności
własnego Ja”, jest podstawą do określenia swoich praw w istniejącej rze-
czywistości. Eliminując ciało, można manipulować jego potrzebami. Toż-
samość jednostki zredukowana do „zewnętrznej powłoki” jest pożądanym
modelem podmiotowości gwarantującym skuteczność społecznej kontroli
i ideologicznej manipulacji. Nieustanna samokontrola, samo weryfikacja
podmiotu względem obowiązujących norm, gwarantuje stabilność syste-
mu. Warunkiem skutecznej kontroli jest widzialność wszelkich cech jed-
nostek jej podlegających.
loading ...