Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 188
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0190
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
188

PAWEŁ LESZKOWICZ

Znaczące staje się skrzyżowanie postmodernistycznej krytyki obowią-
zującego systemu przedstawiania z feministyczną krytyką systemu pa-
triarchalnego.
Prowadzone w tym obszarze interpretacje dominującego aparatu wi-
zualizacji ujawniają reguły dopuszczające tylko jedną wizję, tą która
określa podmiot reprezentacji jako całkowicie zjednoczony, zcentralizo-
wany, maskulinistyczny. Feministyczna debata rozprasza ustabilizowa-
ną pozycję męskiej władzy i dominacji manifestującej się w prawie do
przedstawiania czyniącego z kobiety przedmiot obrazowania identyfiko-
wany z obiektem posiadania.
Obecność feminizmu w modernistyczno/postmodernistycznej dyskusji
wprowadziła w obszar sztuki i towarzyszącej jej teorii fundamentalną kate-
gorię różnicy płciowej i będącej jej konsekwencją różnicy seksualnej3. Płeć
zarówno twórcy przedstawienia, jak i jego przedmiotu stała się istotnym
elementem artystycznej wypowiedzi. Pojawił się zatem problem obowiązują-
cej dominacji, rozpoznanie strategii, poprzez które władza jest sprawowana
i utrzymywana. Miejsce, z którego władza jest wykonywana i wysyłana, jest
traktowana - w tym ujęciu - jako ukryty obszar. Gdy chcemy go uchwycić,
centrum zawsze wydaje się być gdzie indziej. To niewidzialne centrum, ro-
dzaj fantomu, wywiera na rzeczywistość niezaprzeczalny wpływ, panując
nad całą społeczną strukturą, determinuje również sposób, w jaki przedsta-
wiamy i postrzegamy siebie. Inspirowana feminizmem krytyka zachodniej
kultury rozpoznaje owo promieniujące centrum panowania w reprezentują-
cej mityczną normę postaci: białego, szczupłego, młodego, męskiego, finan-
sowo zabezpieczonego, heteroseksualisty.
W myśl feministycznego dyskursu, to należący do klasy wyższej i śred-
niej biały heteroseksualista opanował system przedstawiania i sprawo-
wania władzy, to jego kondycji został przyznany status uniwersalności.
On wyznacza standardy i wprowadza taktyki, poprzez które specyficzni
„inni” mogą być określeni i oznakowani. Wzorzec ten przyczynia się do
zabezpieczenia i umocnienia politycznej władzy, która definiuje samą sie-
bie jako reprezentację trwałego centrum, wokół którego wszystko musi
być aranżowane. Siła niewidzialnego centrum zależy od prawomocności
autorytetu. Gdy zostanie on rozbity, zniknie punkt odniesienia, wzglę-
dem którego „inni” mogą być definiowani jako margines4.
Postmodernistyczna wiedza ma również swe głębokie społeczno-poli-
tyczne i ekonomiczne podłoże, będące jednym z efektów rozwoju późnego
kapitalizmu oraz fragmentaryzacji i pluralizacji współczesnego życia spo-
3 Ibidem, s. 169.
4 R. Ferguson, Introduction: Inuisible Center, (w:) Out There: Marginalization and
Contemporary Cultures, New York, Cambridge, Massachusetts, London, The MIT Press,
1990, s. 9.
loading ...