Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 123
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0125
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
PRZED „BATALIĄ Z PŁÓTNEM”

123

Obraz nie jest też „zapakowany”, owinięty i zapieczętowany, co umożliwiałoby za-
liczenie go do malarstwa sztalugowego; kształtu samego obrazu nie traktuje się
jako z góry danego „pojemnika”, lecz jako otwarte pole, którego jedność nie może
zostać narzucona lub wymuszona — trzeba pozwolić, by się sama wyłoniła*5.
Przyczyn wspomnianego „pęknięcia” w malarstwie Nachta-Sambor-
skiego można próbować szukać nie tylko w przemianach samego moder-
nizmu, co może raczej należy ich poszukiwać także w próbach wyjaśnie-
nia psychologicznego. W owym symptomie „anxiety of influence”, przez
który Norman Bryson rozumiał zespół przeciwstawnych motywacji psy-
chicznych: uległości wobec autorytetu, chęci rywalizacji oraz obawy przed
utratą własnej tożsamości. Czyżby w stwierdzeniu, „że wykorzystując coś
dobrego, prawdopodobnie dusi się coś lepszego”, kryło się nurtujące arty-
stę przeczucie olbrzymich abstrakcyjnych kompozycji, widoczne choćby w
takich pracach, jak Papuga lub Architektura z bramą z 1955 roku? Świa-
domość dotarcia do jakiejś ostatecznej, końcowej formuły malarstwa?
Dojmująca świadomość ujarzmienia? Świadomość rigor mortis? Malar-
stwo Artura Nachta-Samborskiego pozostało przed „batalią z płótnem”.

BEFORE A “BATTLE WITH CANYAS”

Summary
The changes and tensions between early and maturę or late modernism were
recognized by Jan Cybis and Artur Nacht-Samborski, two painters who began their
careers as members of the so-called Paris Committee, to be also reflected in their work. In
a way always trying to modernize their art, they still favored traditional “painterly
ąualities” and the very idea of easel painting which had already been in a state of crisis for
many years. To a somewhat lesser extent, those processes could be observed in their
artistic practice, but they were analyzed in detail in their reflections on art, particularly
those of Jan Cybis. The ongoing changes were aptly characterized by Robert Motherwell:
“The large format, at one blow, changed the century-long tendency of the French to
domesticize modern painting, to make it intimate.” However, both Cybis and Nacht-
-Samborski, being highly aware of the significant changes in the modernist painting of the
1950s, including the conditioning of the canvas size by the place, space, and manner of
exposition, remained faithful to the “handy” format of their paintings desipte unlimited

45 C. Greenberg, Przyczynek do dyskusji, przekł. T. Załuski, „Kresy”, nr 47, 3/2001,
s. 205. Jak jednak zauważa T. J. Clark - pisząc o amerykańskim ekspresjonizmie abstra-
kcyjnym - modernizm postulując dojście do kresu sztuki oraz jej przekroczenie, przeciągał
ten rzekomy koniec w nieskończoność, w istocie utrzymując status quo malarstwa, zara-
zem głosząc przy tym jego anihilację, zamieszczając te spostrzeżenia w ostatnim rozdziale
In Defense of Abstract Expressionism swej książki Farewell to an Idea. Episodes from a Hi-
story of Modernism, New Haven and London 1999, s. 371-403.
loading ...