Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 163
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0165
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
NAD MAPĄ NEOAWANGARDY EUROPY ŚRODKOWEJ LAT SIEDEMDZIESIĄTYCH XX WIEKU

163

wowanej względami wyłącznie filozoficznymi, wspieranymi bardzo różno-
rodnymi i szerokimi studiami, nie zaś doraźną taktyką czy powierzchow-
ną mitologią.
W NRD jego sztuka - jak wspominałem wyżej - funkcjonowała na
marginesie, choć bynajmniej nie była nieznana. Niewielkie wystawy od-
bywały się w samej NRD, jak np. we wspomnianej galerii Arkadę w 1975
roku, czy też w 1980 roku w niezwykle zasłużonym dla wspierania nieza-
leżnej kultury NRD, prowadzonym przez Wernera Schmidta, drezdeń-
skim Kupferstich-Kabinett. Także w galerii Clara Mosch przy okazji
zbiorowego pokazu w 1979 roku. Można by wymienić jeszcze kilka pre-
zentacji. Jednocześnie Claus nie miał zamiaru wyjeżdżać z kraju, mimo
że właśnie za granicą jego niełatwe dzieło zyskiwało duże zainteresowa-
nie. Po upadku NRD zaś jego sztuka przeżywa bardzo szybko rosnące
uznanie. Mnożą się wystawy i opracowania monograficzne84. Wcale jed-
nak nie oznacza to, że dzieło Clausa jest lepiej rozumiane. Być może nawet
wzrastająca popularność oraz udział w wielu wystawach, często dużych i
gromadzących olbrzymią publiczność, nie sprzyja właściwej recepcji sztu-
ki artysty. Jest ona bowiem bardzo hermetyczna przez szereg myślowych
referencji i przede wszystkim trudna w odbiorze. Być może wręcz niemo-
żliwe jest jej (dosłowne) czytanie na wielkiej wystawie. Lektura każdego
dzieła wymaga intensywnej uwagi i czasu. Artysta naturalnie w swojej
wieloletniej karierze twórczej, rozpoczętej jeszcze w latach pięćdziesią-
tych, wykonywał różnego rodzaju prace, określane takimi pojęciami, jak
poezja wizualna, niekiedy „dźwiękowa”, gdyż nie tylko wizualność stano-
wiło jej środek wyrazu, ale też akustyka. Podstawowa jednak forma jego
ekspresji to Sprachblatten, arkusze zapisanych dwustronnie przeźroczys-
tych płaszczyzn. Są one całymi traktatami, skomplikowanymi wypowie-
dziami, które należy czytać przez oglądanie i oglądać przez czytanie, w
dodatku patrząc z obu stron. Czytając jedną stronę (swoistego rodzaju te-
zę), widzimy, choć jeszcze nie czytamy drugą stronę (antytezę). Odwraca-
jąc arkusz zmieniamy ten układ - czytamy drugą stronę, a widzimy po-
przednią, już wcześniej przeczytaną. Całość zatem, obie strony, po jakimś
czasie jawi się nam jako synteza85. Dopiero wówczas, gdy prześledzimy
(zobaczymy - przeczytamy) to, co zostało przez artystę napisane ręcznym
drobnym pismem (niekiedy lewą ręką, mimo że jest on praworęczny),
układającym się, czy też rozwijającym się według prowadzonej narracji
84 Por. m.in.: Carfriedrich Claus. Erwachen am Augenblick Sprachbldtter, red. K. Wer-
ner, Karl-Marx-Stadt: Stadtischen Museen, 1990; Carlfriedrich Claus Denklandschaften,
red. H. Schumann, Berlin: Institut fur Auslandsbeziehungen „ifa”, 1993.
85 C. Vogel, Carlfriedrich Claus, (w:) Zeituergleich. Malerei und Grafik aus der DDR,
Hamburg 1982, za: M. Sykutera, op. cit., s. 228.
loading ...