Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 247
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0249
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
OD SALONU DO GALERII. KRYTYKA ARTYSTYCZNA I HISTORYCZNA ZMIANA

247

zwiększaniem się zastępów twórców pragnących uznania dla swych dzieł
i żądnych publicznego sukcesu. Głównym wyznacznikiem nowego syste-
mu dystrybucji sztuki musiała być zatem jego wydolność. Istotę owej
zmiany Cynthia i Harrison White pojmują w kategoriach rozproszenia
rozmaitych funkcji systemu artystycznego, spełnianych do tej pory przez
jedyne centrum, w którym wypracowywano teorię, oznaczano wartość,
stwarzano możliwość handlowej transakcji. Formułowanie i rozwiązywa-
nie problemów teoretycznych oraz wartościowanie poszczególnych dzieł
stało się zadaniem krytyki. Dealerzy zaś ze względu na ich liczbę i ela-
styczny sposób działania potrafili rozproszoną siłę nabywczą mieszczań-
skiego społeczeństwa skupić i skierować w stronę poszczególnych arty-
stów, czyniąc w ten sposób szerokie warstwy społeczne główną siłą
nowego rodzaju patronatu. Podobnie jak i poprzedni, nowy system stwa-
rzał potrzebę nowej ideologii - twierdzą Cynthia i Harrison White - któ-
ra harmonizowałaby z ideą czystego malarstwa, stwarzając jednocześnie
ramy dla finansowej działalności dealerów. Efektem tej potrzeby było po-
jawienie się ideologii nieznanego geniusza. Idzie tutaj o mit jednostki
tworzącej na marginesie artystycznego świata dzieła niezwykłej wagi,
które oczekują na odkrycie przez wrażliwe oko dealera i zrozumienia
przez otwartego na nowość krytyka. W tym sensie ryzykowna spekulacja
najnowszą sztuką była, wedle amerykańskich autorów, przysłaniana ideo-
logią bezinteresownego wspomagania artysty, wagę dzieł którego przeczu-
wał dealer lub krytyk, a penetracja rynku artystycznego widziana była jako
poszukiwanie sztuki ukrytej poza obszarem aktualnego establishmentu
artystycznego, poza wyznacznikami obowiązującej mody. Z całą pewno-
ścią, dodajmy, powtarzający się w dziejach francuskiej sztuki schemat
początkowego odrzucenia i późniejszego sukcesu sprawdzający się w
przypadku romantyków, barbizończyków czy Courbeta, wzmacniał atrak-
cyjność tego artystycznego mitu. Historyczna zmiana w optyce przyjętej
przez amerykańskich autorów jawi się jako przesunięcie elementów regu-
lujących artystyczny rynek wymuszone logiką ekonomii, a następnie jako
proces ideologicznego maskowania, ukrywającego rzeczywisty charakter
ekonomicznej operacji. Odchodząc od tego zakotwiczonego w marksizmie,
nieco mechanistycznego myślenia o przebiegu historycznej zmiany, po-
stawmy, tak jak na początku tego tekstu, tezę nieco odmienną.
Charakter autorytetu skondensowanego na obszarze Akademii i Salo-
nu związany był, powtórzmy, z wizją i funkcją sztuki tam sformułowany-
mi, które wykluczały wszelkie kategorie odnoszące się do komercji i jaką-
kolwiek perspektywę, która czyniłaby ze sztuki przedmiot konsumpcji.
Autorytet ten koncentrował się we wspomnianych instytucjach poprzez
ideowe i fizyczne wykluczenie konsumpcji i przypisanie ich miejscom
i praktykom artystycznym usytuowanym poza własnym obszarem. Tym-
loading ...