Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 14.2003

Page: 265
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2003/0268
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
INSTYTUT HISTORII SZTUKI NA UNIWERSYTECIE RZESZY W POZNANIU

265

i treść studium są jakby politycznym posłaniem i programem: historycz-
ne zdarzenia artystyczne są świadkami trwającej od stuleci walki między
niemieckimi osadnikami i miejscową ludnością, która w samym artykule
już nie występuje. Sztuka marchii granicznych została przez ten akt na-
ukowej uzurpacji gładko włączona do historii sztuki Rzeszy. Teraźniej-
szość i przeszłość przenikają się i stapiają na swoistej „mapie mentalnej”
Wielkiej Rzeszy, rozciągającej się od Strasburga przez Poznań aż do Kró-
lewca19. Takie rozwiązanie zadania naukowego, które naukę wypełniało
praktyką i życiem, znosiło - zgodnie z postulatami narodowosocjalistycz-
nych teoretyków nauki - pozorną sprzeczność między obydwoma obsza-
rami.
Konkretnych wyników pracy poznańskiego Instytutu, podobnych do
rozprawy Kletzla o obronnej architekturze w „Kraju Warty”, jest bardzo
niewiele. Dlatego musimy uwzględnić także projekty poświęcone szero-
kiemu tematowi „Wartheland”, które nie zostały zrealizowane. Należą do
nich trzy rozprawy doktorskie o następujących tytułach: „Die Bedeutung
Schlesiens fur die gotische Baukunst des Warthegaues” [Znaczenie Śląska
dla gotyckiej architektury w Warthegau] (Gertrud Kranig), „Die Wirkungen
der brandenburgischen Gotik auf das Warthegau” [Oddziaływanie bran-
denburskiego gotyku na Warthegau] (Ursula Gutt) i „Der klassizistische
Wohnhausbau im Warthegau - der Einfluss des preufiisch-deutschen
Klassizismus” [Klasycystyczne budownictwo mieszkaniowe w Warthegau
- wpływ prusko-niemieckiego klasycyzmu] (panna Ebeling)20.
Pomijając anachroniczność terminu „Warthegau”, widzimy, że wymie-
nione tematy mieszczą się w kanonie normalnej nauki o sztuce. Uderza-
jące jest jednak podejmowanie kwestii wpływu na Warthegau regionów
bezpośrednio z nim sąsiadujących, co stwarza wrażenie okrążenia przez
regiony uważane za niemieckie obszaru, który, jak słyszeliśmy, nigdy nie
został zniemczony całkowicie. Aktualna motywacja polityczna takiego do-
boru tematów wydaje się sięgać głęboko. Otóż w powersalskiej dyskusji
o granicach nie tylko tzw. „Korytarz”, ale także Wielkopolska stanowiła
drażliwy temat. Geograf Walter Geisler, najważniejsza obok historyka
i dziekana Wydziału Filozoficznego Reinharda Wittrama osobistość pod
względem intelektualnym, a także wpływów polityczno-organizacyjnych
na uniwersytecie, napisał w 1941 roku w artykule opublikowanym w

19 Na temat pojęcia „mapy mentalej” patrz: Th. Etzemiiller, Sozialgeschichte ais po-
litische Geschichte. 'Werner Conze und die Neuorientierung der westdeutschen Geschichts-
wissenschaft nach 1945, Mtinchen 2001, s. 270, przypis 6: „Mapa mentalna to automatycz-
ne i bezrefleksyjne wyobrażenie, które powstaje, gdy jest mowa o jakiejś przestrzeni
geograficznej (...)”.
20 Por. m.in. list Kletzla do Dagoberta Freya z 16 grudnia 1943 r. oraz list do Landes-
kundliche Forschungsstelle (prof. Geisler) z 7 lipca 1944 r. (Archiwum KI-RUPosen).
loading ...