Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 15.2004

Page: 122
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2004/0124
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
122

PIOTR PIOTROWSKI

Porównując formistów z Rytmem można powiedzieć, że jeżeli ci
pierwsi starali się dokonać pewnego rodzaju unarodowienia formy nowo-
czesnej, artyści Rytmu dokonali jej upaństwowienia, osadzając swą sztu-
kę w rozmaitych obszarach nowego państwa, począwszy od realizacji
zamówień instytucji państwowych, na wypracowaniu sobie dobrej pozycji
na rynku artystycznym w kręgach nowych elit politycznych i społecz-
nych skończywszy. Na politycznej mapie Polski tamtego czasu byli oni
bliżej obozu związanego z Marszałkiem Józefem Piłsudskim, który w
1926 roku (w wyniku zamachu stanu) przejął władzę, niż z nacjonali-
styczną prawicą, z którą z kolei sympatyzowały bardziej konserwatywni
twórcy sztuki narodowej, dalecy od sympatii modernistycznych. O sile
oddziaływania Rytmu w środowiskach władzy świadczy też zajmowana
pozycja instytucjonalna tych artystów. Na przykład, kiedy w 1930 roku
powstał Instytut Propagandy Sztuki w Warszawie, powołany do wspie-
rania twórczości artystycznej i finansowany z budżetu państwa, wśród
dwudziestu czterech członków jego rady było aż sześciu artystów zwią-
zanych z Rytmem (Wacław Borowski, Henryk Kuna, Tadeusz Prusz-
kowski, Władysław Skoczylas [który wkrótce został jej prezesem], Jan
Szczepkowski, Ludomir Sleńdziński), a po roku doszło jeszcze dwóch
(Zygmunt Kamiński, Felicjan Szczęsny Kowarski)37.
Było zapewne wiele powodów popularności Rytmu. Jedno z nich to
eklektyzm tej sztuki, mieszanina elementów modernistycznych z ludo-
wymi oraz klasycznymi, bardzo często łączona ze stylistyką art déco, co
dawało efekt bardzo specyficznego stylu grupy38. Tej wizualnej, eklek-
tycznej stylistyce towarzyszył często dyskurs narodowy. Zarówno artyści
jak krytycy podkreślali dążenia grupy do sformułowania nowoczesnego,
polskiego stylu narodowego. Niewątpliwie jednak - co podkreśla Kata-
rzyna Nowakowska-Sito, autorka monograficznego opracowania tej for-
macji - dużą rolę odegrała tu „orientacja na Francję”, która dawała
grupie wieloraką legitymację: nowoczesną, gdyż Francję postrzegano
jako kolebkę nowoczesności, europejską, gdyż tam - jak sądzono - biło
serce kultury europejskiej, osadzenie w tzw. wielkiej tradycji historii
sztuki, gdyż tendencje klasycyzujące we Francji w tym czasie były dość
silne, wreszcie - poprzez odwołania do art déco - sztuka Rytmu mogła
być kojarzona z „najnowszą modą”, której centrum upatrywano właśnie
w Paryżu. To z całą pewnością stanowiło znacznie mocniejszy atut na
rynku sztuki i w strategii budowy prestiżu grupy niż referencje eks-
presjonistyczne, kojarzące się z proweniencją niemiecką, do czego przy-
znawała się wcześniej poznańska grupa Bunt, a początkowo także -
37 K. Nowakowska-Sito, Stowarzyszenie Artystów Polskich Rytm, 1922-1932, War-
szawa : Muzeum Narodowe, 2001, s. 33.
38 Ibidem, s. 54-80.
loading ...