Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 15.2004

Page: 212
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2004/0214
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
212

HOEST BREDEKAMP

cych nadmiarem, dalece przewyższającym bezpośredni charakter zna-
kowy. Medium obrazowe obejmuje zatem zarówno materialnie zespolony
przekaz formalny, jak i związany z formą - płynny, niekontrolowany,
uzewnętrzniający się jako możliwość - nadmiar10.

USTALENIE SIĘ OBRAZOWEGO PENDANT
Medium obrazowe swoją pierwszą kondensację w formę znajduje
w ciele, jako że sama artykulacja głosu używa ciała jako kompleksowego
nośnika, wykazując tym samym własności medialne. Ponieważ mówienie
ma odniesienie do mimiki, gestykulacji rąk i innych poruszeń ciała, re-
alizacja głosu ma charakter obrazowy, ale i odwrotnie - obrazy cechuje
też Walencja dźwiękowa* 11.
Z takiego stanu rzeczy wynikają wielorakie relacje z dziejami sztuki,
jako że historyczne badania nad gestami skazane są - obok opisów lite-
rackich i odniesień do retoryki opartej na ciele - na świadectwa obrazowe.
Tak więc banderole, wywodzące się z antyku, a we współczesnym komik-
sie funkcjonujące w postaci „baloników”, ukazują jak głos uzewnętrznia
się jako obraz ciała12. W nawiązaniu do owych banderol hamburski histo-
ryk sztuki Aby Warburg pojmował „ruchomą ozdobę” w postaci rozwia-
nych włosów lub powiewających szat jako przetłumaczenie energii ducho-
wych na obrazowy język ciała13. Dokonana przez Warburga rekonstruk-
cja tego pierwszego aktu zdystansowania się wobec obrazowej głośnej
mowy jako przejścia do „ruchomej ozdoby” stanowi konstytutywne osią-
gnięcie historii mediów, z którego czerpały też badania nad językiem ge-
stów14.
Ustalenie się medium obrazowego uwolnionego od związku z ciałem
człowieka należy do warunków zaistnienia ludzkiego gatunku. Powody,
dla których to nastąpiło, tkwią zbyt głęboko w prehistorii, by można je
było odsłonić. Możliwa jest natomiast rekonstrukcja nie mniej podsta-
wowego problemu: przedstawialności tego, co boskie. Do dzisiaj nieprze-
ścignione w swej kompleksowości przemyślenia na ten temat powstały

10 Por. w tym sensie: Kramer, 1998, s. 78 n.
11 Jäger, 2001, s. 33 i passim-, przedtem: Knilli, 1979, s. 233 i Krämer, 2000, przeciw
takim autorom, jak Derrida, 1976 i Gerhardus, 1995, s. 829. Por. o relacjach audiowi-
zualnych fundamentalne studium Meyera-Kalkusa, 2001, s. 48 nn. i passim.
12 Clausberg, 1991.
13 Warburg, 2000, s. 5; Gombrich, 1981, s. 155; Warnke, 1980, s. 61 nn.
14 Por. z niezliczonej literatury: Gombrich, 1963; Barasch, 1976; Baxandall, 1977,
s. 73 nn.; Garnier, 1982, 1989; Schmitt, 1990; Diers, 1994.
loading ...