Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 16.2005

Page: 98
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2005/0100
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
98

SZYMON PIOTR KUBIAK

my kamienicy, stanowiły one próbę zerwania ze złą sławą „największego
na świecie miasta koszar do wynajęcia”3. Popularności zmodyfikowanych
niemieckich czynszówek wśród europejskich projektantów dowodzi zain-
teresowanie Le Corbusiera, który uwiecznił jedną z nich na fotografii
z 1910 roku4.
Jeszcze większy sukces - tym razem po obu stronach Oceanu -
odniosły reformatorskie pomysły Brytyjczyków. Wielokrotnie omawiana
w literaturze idea miast-ogrodów Ebenezera Howarda5, bazująca na
XVIII-wiecznej koncepcji Roberta Owena, do debaty nad nowoczesną ur-
banistyką wprowadziła angielską tradycję osiedli wolnostojących lub
szeregowych domków oraz obszernych założeń parkowych. Mniej lub
bardziej idealne przedmieścia-ogrody pojawiły się dość wcześnie w pru-
skiej stolicy (w 1902 roku powstała tam organizacja Deutsche Garten-
stadtgesellschaft); co więcej - niemieccy teoretycy i budowniczowie w du-
żej mierze przyczynili się do rozpropagowania tej koncepcji6. Jej roz-
winięciem stały się plany dla kilkudziesięciu osiedli mieszkaniowych
okresu Republiki Weimarskiej, z najpopularniejszą realizacją - pokazo-
wym Weissenhofsiedlung pod Stuttgartem z 1927 roku.
Zarówno pomysły francuskiego fourieryzmu, jak i te wprowadzone
przez Howarda stały się rzeczywistością właśnie w latach 20. i 30. XX
wieku, a ich ukoronowaniem były powszechnie znane badaczom archi-
tektury ustalenia tzw. Karty Ateńskiej (1933)7. Kolejną falę entuzjazmu

3 W. Hagemann, Das steinerne Berlin. Geschichte der grofłten Mietskasernenstadt der
Welt, Berlin 1930.
4 Zdjęcie przedstawia jedną z wcześniejszych „reformowanych” kamienic - dom przy
Grolmannstrasse 4/5 zaprojektowany przez Alberta Gessnera i wzniesiony w latach 1905-
1906. Fot. publ. przez: H. Geisert, Reformmodelle fur das stadtiche Wohnen, (w:) T. Sche-
er, J.P. Kleihues, P. Kahlfeldt (Hrsg.), Stadt der Architektur. Architektur der Stadt. Berlin
1900-2000, Berlin 2000, s. 47.
5 Bibliografię tematu zestawia praca A. Czyżewskiego, Trzewia Lewiatana. Antropo-
logiczna interpretacja utopii miasta-ogrodu, Kraków 2001.
6 Utworzenie Deutsche Gartenstadtgesellschaft wyprzedziło o rok pierwszą angielską
realizację Howardowskiego miasta-ogrodu w Letchworth. A. Cire, „Hinter der Weltstadt”:
Stćidtebau und Architektur der Landhauskolonien und Gartenstddte in der Berliner
Vororten vor 1914, (w:) T. Scheer, J.P. Kleihues, P. Kahlfeldt (Hrsg.), op. cit., s. 59;
A. Szczerski, 'Wzorce tożsamości. Recepcja sztuki brytyjskiej w Europie Środkowej około
roku 1900, Kraków 2000, passim, zwł. s. 136-143.
7 Decyzje zawarte w Karcie wypracowano podczas IV Kongresu Architektury Nowo-
czesnej (IV0 CIAM, 1933). Za autora dokumentu wydanego dopiero w zwartej formie
w 1943 roku (antydatowanego w posłowiu 1941) uznaje się francuską grupę CIAM. Tej
„anonimowej” publikacji towarzyszy jednak adres 35 rue de Sevres, a więc atelier Le
Corbusiera, wskazujący na autorstwo komentarzy. Zob.: P. Biegański, U źródeł architek-
tury współczesnej, Warszawa 1972, s. 438-458; P.G. Gerosa, Le Corbusier - Urbanisme et
mobilite, Basel, Stuttgart 1978, s. 177-190; T. Hilpert (Hrsg.), Le Corbusiers „Charta von
loading ...