Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 24.2013

Page: 309
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2013/0311
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
RECENZJE I OMÓWIENIA

309

zatem pierwsze skrzypce w dziedzinie nowatorskiego sposobu mówienia o wy-
branym przez siebie problemie badawczym oraz trzymając się swej mocnej stru-
ny - oka - Smolińska nie mogła nie liczyć się z tym, że również jej propozycja,
podobnie jak sztuka Berdyszaka w jej ujęciu, rozgrywać się będzie „w korelacji
z mentalnością widza” (s. 32), a także czytelnika o nieco innych predylekcjach do
sztuki niż jej. Osobiście pozwalam dać się przez recenzowaną książkę nastroić
wedle własnych możliwości wytrwania w nowej formule zaręczyn między autory-
tetem artysty i historyczki sztuki, o czym w dalszej części recenzji.

MORFOLOGIA ONTOLOGII
Już z tytułu publikacji wnioskując, autorkę najbardziej interesuje proble-
matyzowanie kwestii związanych z obrazem. Tytuł zapowiada ponadto ważne,
nakładające się na siebie perspektywy badawcze, które wpłynęły na sposób pro-
wadzenia przez Smolińską jej rozważań. Będzie to z pewnością psychologia per-
cepcji w jej wydaniu Arnheimowskim - fundament tzw. poznańskiej szkoły hi-
storii sztuki - wątki fenomenologii w wydaniu Maurice’a Merleau-Ponty’ego,
semiotyczna koncepcja „dzieła otwartego” Umberto Eco, hermeneutyka, ale tak-
że koncepcje wypracowane w odniesieniu do postmodernistycznej filozofii. Swą
postawę badawczą autorka definiuje jako „nieczystą” (za Jean-Noëlem Vuarne-
tem) oraz „pozytywnie eklektyczną” (za Januszem Sławińskim). Dobrym przy-
kładem jej egzemplifikacji będzie tu autorski zapis słowa „de(kon)strukcja”, wy-
woławczo sygnalizujący charakter badań Smolińskiej, ich cel, a także sposób
ujmowania przez nią pomysłów dotyczących teoretyzowania interesującego ją
procesu otwierania obrazu. Autorka analizuje go z jednej strony w odniesieniu
do renesansowej teorii obrazu, opartej na iluzji oraz Albertiańskiej koncepcji
fenestra aperta, z drugiej do teorii modernistycznej, dla której punkt odniesienia
stanowi płaszczyzna obrazu i która swój charakterystyczny wyraz teoretyczny
znalazła u Maurice’a Denisa oraz dementa Greenberga. Przykładowe tytuły
rozdziałów książki — „Przeciw władzy centrum”, ,jShaped canvas. Wyzwolenie
form(atu)”, „Otwarcie płaszczyzny”, „Obraz w częściach”, „Wciąż o obrazie: rama
i passe-partout. Pomiędzy parergonem i ergonem” - na wstępie pokazują zatem
morfologię proponowanej przez autorkę „nieczystości”. W dużej mierze polega
ona na zaszczepianiu w klasyczną już i powszechną metodę patrzenia na obrazy
elementów zaczerpniętych ze sztuki malarskiej w tej jej rewolucyjnej postaci,
w której nie mogła jeszcze zostać przyswojona w momencie jej upublicznienia
(Pierwsze wydanie Sztuki i percepcji wzrokowej Rudolfa Arnheima miało miejsce
w 1954). Prowadzi to do jej znaczących modyfikacji oraz redefinicji w kontekście
nowych zagadnień, którym Smolińska nadaje filozoficzno-ontologiczną rangę
(rozdział (Nad)świadomość przestrzeni), a w gruncie rzeczy do nowej perspekty-
wy badawczej.
loading ...