Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 26.2015

Page: 185
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2015/0187
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
INTERPRETACJA JAKO INSPIRACJA? DEKORACJA DRZWI DO KRUCHTY KATEDRY POZNAŃSKIEJ 185

wagą, na której archanioł odmierza ciężar dobrych i złych uczynków
zmarłego jako towarzysz umierających, wskazujący ich duszom drogę ku
niebu. Imię Michał oznacza: Któż jak Bóg. Wezwanie to zostało kilka-
krotnie powtórzone w różnych językach na obramieniu drzwi do kruch-
ty. Umieszczone obok postaci archanioła słowa są trawestacją tego we-
zwania, a na bordiurze znajduje się zapis jego imienia we właściwym
brzmieniu (Michael). Okrzyk Któż jak Bóg oznacza, że nie ma nikogo po-
nad Boga i zawiera potrzebę uwielbienia Stwórcy za dar stworzenia. Mi-
chał to obrońca przed złem. Według tradycji Kościoła, zwyciężył zbunto-
wanego szatana (Jud 9) i stoczy z nim ostateczną walkę u kresu czasów
(Ap 12.7). W doczesności Michał jest wzywany na pomoc przeciw zasadz-
kom sił zła. Waga i miecz to także atrybuty, które zamieszczono na bor-
diurze obok płyty z postacią tego archanioła. Miecz i liczne sylwetki
anielskie wkomponowane w sploty bordiury mają zapewne przypominać
walkę Michała na czele zastępów niebieskich ze zbuntowanymi aniołami.
Miecz i waga symbolizują również sprawiedliwy sąd.
Gabriel to „Mąż Boży”24, który oznajmia ludziom przesłanie od Boga.
Jest on zwiastunem potężnego działania Boga w sytuacjach według ludz-
kiej miary niemożliwych bądź przekraczających zdolność pełnego zrozu-
mienia, do których należy tajemnica Bożego wcielenia. Na drzwiach
kruchty poznańskiej został przedstawiony z lilią tak, jak w ikonografii
chrześcijańskiej bywa ukazywany w scenie Zwiastowania. Gabrielowi od-
powiada na bordiurze napis grecki stanowiący fragment słów wypowie-
dzianych przez niego podczas spotkania z Maryją (Łk 1. 28) i wchodzą-
cych w skład modlitwy Pozdrowienia Anielskiego. Lilia oznacza czystość
i dziewictwo Madonny, wyrażone słowami w drugiej części poświęconej
Jej inskrypcji na bordiurze. Napis ten znajduje się tylko na awersie
skrzydła (od strony kruchty). Wchodzący do świątyni poznaje więc Ga-
briela przede wszystkim jako zwiastuna nowiny o Bożym wcieleniu, na-
tomiast człowiekowi wychodzącemu na zewnątrz jawi się on (na rewersie)
raczej jako współopiekun miejsca25 otoczony emblematami chrystologicz-
nymi.
Na bordiurze (listwa pionowa prawa awersu i odpowiednio - lewa
rewersu) obok płyty z przedstawieniem Gabriela znajduje się napis Le-
karstwo Boże. To znaczenie imienia archanioła Rafała26, który został
przedstawiony na listwie z rybami jako atrybutem. Archanioł ten przyno-
si zdrowie duszy, uzdrawia chorych i czuwa na ścieżkach ludzkiego życia
(Tb). Wprowadzenie do programu bordiury archanioła Rafała, poprzez

24 Duchet-Suchaut, op. cit., s. 153-154; Bussagli, op. cit., s. 560-614.
25 Por. przyp. 22.
26 Duchet-Suchaut, op. cit., s. 291-292; Bussagli, op. cit., s. 270-278, 298-306.
loading ...