Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — [1].1979

Page: 72
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0104
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
72

B. DĄB-KALINOWSKA

vanii da Moaena 58. W obu bowiem wypadkach redakcja tematu jest czy-
telna i ograniczona do podstawowych motywów. Na fresku bolońskim,
tak jak w Koprzywnicy, marginalnie potraktowano motyw otchłani, a roz-
budowano bramy raju. W obu przykładach forma budowli symbolizującej
raj ma wyraźnie charakter architektury obronnej (ii. 3, 5).

Rozbudowane przedstawienia raju w strefie dolnej malowidła koprzy-
wnickiego przy jednoczesnym prawie całkowitym pominięciu go w Są-
dzie Ostatecznym, w którym rozbudowano przedstawienie piekła, a pra-
wie całkowite pominięcie otchłani przy Żyjącym Krzyżu, można wytłu-
maczyć dwoma względami. Wyeksponowanie motywu raju przy Żyjącym
Krzyżu podkreśla najważniejszy aspekt odkupicielskiego dzieła Chrystusa,
którym było otwarcie bram raju 59. Rozbudowanie natomiast motywu pie-
kła w Sądzie Ostatecznym ostrzega ludzkość przed popełnieniem grze-
chów wskazując na straszliwe kary, jakie ją za nie spotkają. Nie można
jednak wykluczyć, że takie potraktowanie motywów raju i piekła wynika
z jednorodnej koncepcji malowidła, pomyślanego jako całość, a w takim
wypadku powtórne wyeksponowanie poszczególnych motywów nie było
potrzebne.

Centralnym motywem Żyjącego Krzyża jest Chrystus na krzyżu i wszy-
stkie pozostałe motywy są mu podporządkowane. Kluczem do bramy nie-
bios jest krzyż Chrystusa; jego śmierć otwiera ludzkości zbawienie i zmar-
twychwstanie. Starotestamentowa ofiara, którą uosabia Synagoga, jest
prefiguracją ofiary Chrystusa, zaś eucharystyczna ofiara wyrażona przez
postać Eklezji to realna ofiara powtarzająca w sakramentalny sposób ofia-
rę na krzyżu60. „Ofiara starotestamentowa i eucharystyczna stoją po
dwóch stronach ofiary Chrystusa” 61. W ofierze starotestamentowej za-
warta jest zapowiedź śmierci Syna Bożego poniesionej dla zbawienia ludz-
kości. Ofiara Kościoła jest jej bezkrwawym powtórzeniem. Jak się zdaje,
jedynym przykładem, który można traktować jako analogię treściowy dla
dolnej strefy malowidła koprzywnickiego, jest fresk Giovanni da Moaena.
Podniesiono już tutaj niektóre pokrewieństwa z redakcji poszczególnych
motywów ikonograficznych. Występują między nimi oczywiście pewne od-
rębności; w Koprzywnicy przedstawiono Mater Misericordiae, a na fresku.

55 R. F ii g 1 i s t e r, op. cit., s. 26 - 28, il. IV. Na malowidle koprzywnickim klucz
otwierający bramy raju oparty jest na dachu budowli, podczas gdy na fresku Gio-
vanni da Modena wyraźnie włożony jest w drzwi.

59 Należy podkreślić, że w przedstawieniach Żyjącego Krzyża pomijano niejed-
nokrotnie jego poszczególne motywy, choć częściej pomijano motyw bram raju ani-
żeli wrót otchłani.

60 Augustyn, Contra Faustum. P.L. XIII, 354; J. Chydenius, Medieval Insti-
tutions and the Old Testament. Societas Scientarium Fennica. Commentationes Hu-
manarum Litterarum, t. XXXVII, Helsinki—Helsingfors 1965, nr 1-3, s. 26 - 126.

61 Augustyn, Contra Faustum. P.L. XLII, 382.
loading ...