Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — [1].1979

Page: 183
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0235
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
CASPAR DAVID FRIEDRICH

183

z jego pocztówkowym pastiszem, pomijając wagę i cel przesłania obu tych
przekazów. Ujęcie wydobywające na powierzchnię różnice tego typu ma
niewątpliwie i inne zalety. Wykład jest żywy i dynamiczny; podobieństwa
i zapożyczenia nie są zestawione dla nich samych, ale widoczny jest wy-
siłek docierania do całości, do znaczenia, a dalej: określania społecznego
wymiaru tej recepcji-przekształcenia.

Jednocześnie trzeba jednak zauważyć, że możliwy jest odmienny punkt
wyjścia, który polega na potraktowaniu sztuki Friedricha jako zjawiska
otwartego, tj. niejednoznacznego, nie zamkniętego, nie w pełni hermetycz-
nego. Werner Hofmann np. zauważył we wstępie do katalogu wystawy
hamburskiej, że „jego [tj. Friedricha — A.S.L.] cele artystyczne były zło-
żone, jeśli nie wewnętrznie sprzeczne” 16, a na innym miejscu — mając na
uwadze problemy interpretacyjne sztuki Friedricha — powiedział: „wie-
loznaczność jest słowem-kluczem” 17. Takie postawienie sprawy pociąga
za sobą rozluźnienie więzi między obrazem jako pewną formą zmysłowo-
-ogłądową a ideami, które z nią się wiążą. Zmienia się także przestrzeń
recepcji — wszelkie powiązania stają się wieloznaczne, a zjawisko recep-
cji okazuje się wielopłaszczyznowe.

Odmienny punkt wyjścia jest szczególnie uzasadniony, gdy przedmio-
tem dociekań (jak w przypadku omawianej książki) są przekazy wizualne,
zwłaszcza te, w których uchwytny byłby określony, historycznie ugrun-
towany dialog ze sztuką Friedricha. Mowa o tym była wyżej. Łatwiej
bowiem śledzić i po prostu stwierdzać zniekształcenia i odstępstwa od ja-
kiegoś historycznego Friedricha w interpretacjach zwerbalizowanych (choć
i tutaj nieobojętny jest gatunek i cel wypowiedzi), aniżeli w obrazie, któ-
ry jest lub ma być zjawiskiem kongenialnym. Można przyjąć, że niejeden
raz stosunek do twórczości Friedricha był w założeniu dynamiczny, gdyż
nie chodziło o tworzenie na wzór, ale kreowanie czegoś na kanwie bądź
pod impulsem pomysłów Friedricha. Historia recepcji nie może więc nie
być historią swoistej niewierności (przynajmniej w wieku XIX i XX). Co
więcej, w płaszczyźnie ikonicznej każda recepcja jest schematyczna lub
fragmentaryczna — albo jest (absurdalną?) próbą utożsamienia się z wzo-
rem. Badacz problemu recepcji staje właśnie między biegunami jakiejś
dynamicznej postawy, motywowanej poszukiwaniem nowej lub autentycz-
nej prawdy, i biernej, spełniającej się w pastiszu. Rodzi się więc koniecz-

i6 w. Hofmann, Zur Friedrichs geschichtlicher Stellung. W: Caspar David
Friedrich 1774 - 1840. Hamburger Kunsthalle ... jw., s. 69.

w W. Hofmann, Die Malerei auf den Kopf gestellt. „Frankfurter Allgemeine
Zeitung”, nr 201 z 31 sierpnia 1974, dodatek „Bilder und Zeiten”. Ponadto dla proble-
mów interpretacyjnych sztuki Friedricha por. ważny artykuł M. B r o t j e, Die Ge-
staltung der Landschaft im Werk C. D. Friedrichs und in der hollandischen Malerei
des 17. Jahrhunderts. „Jahrbuch der Hamburger Kunstsammlungen”, Band 19. Ham-
burg 1975. s. 43 - 88.
loading ...