Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 2.1983

Page: 50
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1983/0074
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
50

B. DĄB-KALINOWSKA

ły za cudowne, „wiara ta jest bowiem wspólna obu kościołom” 5S. Wy-
daje się więc, że przejęcie w tym wypadku przez Uszakowa wzorów
zachodnich było właśnie wynikiem tej „wspólnoty”.
W całej twóricziośai Usizakio/wa, pełnej sprizetetnośai 8 niietkonseikwienicjii,
bardzo szeroki margines zajmują nieudane poczynania wykazujące
w sposób dobitny niemożność połączenia tradycyjnych schematów iko-
nograficznych z nową formą. Wiele jego dzieł ma charakter eklektyczny,
mieszają się w nich elementy szkoły Stroganowskiej z orientalnymi i za-
chodnimi. Obok całkowicie tradycyjnie malowanych ikon, takich jak
wyobrażenie M. B. Włodzimierskiej, malował Uszakow medaliony z po-
piersiami Ojców Kościoła dla cerkwi Sw. Trójcy w Nikitnikach utrzy-
mane zupełnie w zachodniej manierze, w których zastosował technikę
mieszaną — temperę z olejem58. Jego rysunki do grafik ilustrujących
poezje Symeona Połockiego zawierające alegoryczne postacie powtarzają
dokładnie wzory zachodnie i nie mają już nic z tradycyjnej sztuki
ruskiej.
Nie ulega wątpliwości, że wśród wszystkich, którzy byli przeciwni-
kami nowego stylu w malarstwie obok wprowadzenia zmienionych sche-
matów ikonograficznych czy nawet przejętych z Zachodu nowych te-
matów, największe zastrzeżenia budziła „cielesność” przedstawianych na
ikonach postaci, propagowana przez Władimirowa, a najpełniej zrealizo-
wana przez Uszakowa. Pozostawała ona bowiem w sprzeczności z jedną
z fundamentalnych zasad teologii ikon, nie tylko bowiem oznaczało to
oderwanie się od tradycji, której kontynuowanie zarówno w zakresie
teorii, jak i ikonografii było obowiązkiem cerkwi prawosławnej, ale
przede wszystkim oznaczało zerwanie z określoną funkcją ikony, jaką
było przekazywanie prawdy o Bogu i świecie niebiańskim, a jednocześnie
stanowiło zaprzeczenie funkcji ikon polegającej na wizualnej realizacji
dogmatu o przebóstwieniu człowieka57. A więc wszystkie te nowe ele-
menty, które pojawiły się w malarstwie ikon i malowidłach ściennych,
nawet takie, które usiłowały pogodzić tradycję z motywami czy stylem
malowania zachodnim doprowadziły nie tylko do laicyzacji malarstwa

56 S. Bulgakov, Ikona i kult ikon w prawosławiu. Wiadomości Polskiego
Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, 18715, ary 1-2, .s. 36:
58 V. I. Antonova, N. E. Mneva, Katalog drevnerusskoj iivopisi. Gosu-
darstvennaja Tretjakovskaja Gallereja. T. I. Moskva 1963, s. 918; OvCin.ndko-
va, Cerkov Troicy..., op. cit., s. 136, il. 159; Ju. G. Majkov, op. cit., s. 217 - 220.
57 L. Ouispe nis ky, op. cit., s. 18, 164, 215; Ł u Ik ais zc ziu 'k, op. eilt., s. 4*9;
L. Ouspensky, Symbolik des orthodoxen Kirchengebäudes und der Ikone.
W: Symbolik des orthodoxen und orientalischen Christentums. Stuttgart 1962,
s. 74 - 75.
loading ...