Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 32
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0034
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
32

JAROSŁAW JARZEWICZ

ność filarów miał być ukryty pod tynkiem lub pobiałą4. Część badaczy jest
zdania, że istniejące do 1891 roku sklepienia sieciowe nawy głównej pocho-
dziły z okresu po pożarze w 1542 roku5. Jestem zdania, że nie ma wystar-
czających podstaw do tak późnego datowania. W kontrakcie z mistrzem Pio-
trem zlecano również wykonanie sklepień. Nasady żeber sklepiennych (tas
de charge) na filarach nawy głównej wykazują profil wklęskowy, podobny do
żeber w zakrystii (oryginalnych) i profilu ostatków żeber na zworniku prze-
chowywanym w nyskim muzeum. Co więcej, wybiegające z filarów nasady
żeber wyznaczają bardziej płaski luk niż żebra dziewiętnastowieczne. Oczy-
wiście nie ma stuprocentowej pewności, że także nasady nie zostały wymie-
nione w XVI wieku. Jednak nie wydaje się prawdopodobne, aby w wyniku
pożaru zniszczone, a następnie wymienione zostały nie tylko sklepienia, ale
też wszystkie arkady, skoro nawet po zniszczeniach II wojny światowej ta-
kiej konieczności nie było. Hans Lutsch, który te sklepienia analizował
przed rozbiórką w 1891 r., uważał je za piętnastowieczne. Mimo jego prote-
stów nie odstąpiono od zamiaru ich rozebrania6.
Jeszcze bardziej skomplikowana jest kwestia autentyczności maswer-
ków. W trakcie odnawiania kościoła w 1772 roku włoscy mistrzowie Ka-
sper Margaritino oraz Dominik i Feliks Perogino przeprowadzili remont
sklepień, wyposażenia, a także maswerków7. Niestety, nie wiadomo, któ-
re okna i w jakim stopniu zostały przez nich odnowione. Niewątpliwie
maswerki były rekonstruowane także w trakcie restauracji dziewiętna-
sto- i dwudziestowiecznej. Wskazuje na to różny stopień zwietrzenia ka-
mieniarki. Hans Lutsch opublikował rysunki pięciu maswerków8 (il. 6)
(dwóch z fasady zachodniej, jednego z zachodniej części elewacji połu-
dniowej i dwóch z obejścia), których kamieniarka jest obecnie w znacz-
nym stopniu wymieniona, ale geometria motywów nie uległa zmianie.
4 Wynika to z klauzuli w umowie z 1424, w której mistrz Piotr został zobowiązany do
otynkowania ścian: „...und nochmal tiinchen unnd gentzlich fertigen”. Umowę tę, podobnie
jak inne źródła dotyczące budowy przytoczył w swoich zapiskach Martin Gruss, prowizor
budowy kościoła św. Jakuba w latach 1542-56. Zapiski Grussa opublikował August Kast-
ner w książce: Der Neisser Geschichtsfreund oder die Geschichte des Fiirstentums und der
Stadt Neisse. Erstes Bdndchen. Geschichte und Beschreibung der Pfarrkirche des hl.
Jakobus zu Neisse. Neisse 1848, s. 2 nn (dalej cyt. jako: Gruss-Kastner). Innym istotnym
źródłem jest pisana na początku XVIII wieku kronika parafii: Johann Felix Pedewitz, His-
toria Ecclesiastica Ecclesiae Parochialis S. Jacobi Nissae, wydana przez B. Rufferta w:
„Bericht der wissenschaftlichen Gesellschaft «Philomatie» in Neisse”, 31, 1900-1902.
5 Tak np. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t.7. Województwo opolskie, z. 9. Powiat
nyski, oprać. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1963, s. 66.
6 H. Lutsch, Die kunstgeschichtliche Bedeutung der Stadtpfarrkirche in Neisse und
ihrer Netzgewólbe. „Centralblatt der Bauverwaltung” 18 Juli 1891, s.279-280.
7 W. Urban, Kościół pod wezwaniem św. Jakuba w Nysie, „Nasza Przeszłość” 36,
1971, s.120.
8 H. Lutsch, Bilderwerk schlesischer Kunstdenkmdler. Breslau 1903, tabl. 40.
loading ...