Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 192
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0194
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
192

PAWEŁ LESZKOWICZ

nurtujące aktualną kulturową produkcję. Dzieje się tak, gdyż pluralizm
redukuje nas do bycia „innymi” wśród „innych”13. Symptomy utraty pano-
wania są wszechobecne. Według Craiga Owensa, najsilniej te procesy
przebiegają w sztukach wizualnych. Modernistyczny projekt łączenia na-
uki i technologii, w celu przekształcenia otoczenia zgodnie z racjonalnymi
zasadami funkcjonalności i użyteczności, został porzucony. Można jedy-
nie dostrzec pewną desperacką próbę powrotu do znaków i pojęć domina-
cji, poprzez zmartwychwstanie sztalugowego malarstwa o wielkiej skali
i monumentalnej brązowej rzeźby, mediów artystycznych identyfikowa-
nych z kulturową hegemonią zachodu.
Jest to pragnienie powrotu do tradycyjnego kanonu „wielkich dzieł” -
uniwersalnych osiągnięć ludzkiej kreatywności, tworzonych zgodnie z
tradycją przez białych mężczyzn. Jednak większość współczesnych arty-
stów jest zdolna wyłącznie do symulowania panowania, poprzez manipu-
lację jego konwencjonalnymi znakami. W tej perspektywie można odczy-
tać powrót do obrazu w latach osiemdziesiątych i stymulowane przez
rynek neoekspresjonistyczne odrodzenie. Inna grupa artystów oddaje się
melancholijnej kontemplacji odchodzącej kultury, ubierając kostium de-
kadentów końca XX w. Obojętnie czy twórcy pozują na herosów, czy na
ofiary, są dobrze przyjmowani przez rynek i obieg artystyczny. Oni bo-
wiem produkują oficjalną sztukę prezentującą kulturę, która definiuje się
poprzez swe własne zubożenie i wyniszczenie14.
Zarówno opłakiwanie, jak i symulacja panowania, świadczą o jego
utracie, końcu pewnego obowiązującego kulturowego porządku. Wiesz-
czony w początkach postmodernistycznej debaty koniec sztuki w istocie
stanowi rozpad dotychczas dominującego maskulinistycznego systemu
przedstawiania oraz początek zupełnie nowych artystycznych możliwości.
Odpowiednikiem symulacji artystycznej dominacji-powrotu do kanonu
„wielkich dzieł”, w obszarze polityczno-ideologicznym, jest kampania fun-
damentalizmu religijnego i tendencje neokonserwatywne. Prowadzona od
dziesięciu lat obsesyjna i bezlitosna krucjata wmuszająca tzw. „tradycyj-
ne rodzinne wartości” demonstruje potrzebę narzucania rzekomo natu-
ralnych zasad i hierarchii. Ruch ten odsłania niepewność, chwiejność
centrum i jest skuteczną formą samoobrony, powstrzymania nieuchron-
nie zachodzących przemian.
Celem konserwatywnych i katolickich ataków stały się głównie wypo-
wiedzi artystyczne poruszające problemy seksualnej tożsamości człowie-
ka, obszar ludzkiej seksualności został wybrany jako „pole walki” pomię-
dzy tradycyjnymi i postępowymi ugrupowaniami.

13 C. Owens, op. cit., s. 167.
14 Ibidem, s. 177.
loading ...