Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 9.1998

Page: 208
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1998/0210
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
208

STANISŁAW CZEKALSKI

problemów widzianych u genezy dzieła, przyjętych za kluczowe i wspólne
dla procesu tworzenia wszystkich cykli, i wskazujących, czego w pojedyn-
czym dziele wypatrywać?6
Próbując pogodzić różne perspektywy badawcze w jednym, ale wielo-
stronnym ujęciu kartonów Grottgera, autor nie waha się przed nałoże-
niem na siebie metod M. Baxandalla, R. Arnheima i M. Imdahla w inter-
pretacji obrazu Losowanie rekrutów. Łączy je niepostrzeżenie, jakby w
ich fuzji nie było żadnego problemu. Tymczasem metody te, jeśli konse-
kwentnie podążać za każdą z nich, niekoniecznie schodzą się ze sobą, a
miejscami — wychodząc z odmiennych założeń i idąc w różnych kierun-
kach - raczej wchodzą sobie w drogę. Arnheim zakłada „bezinteresowne”
— wolne od uprzednich oczekiwań i obranych celów interpretacyjnego dys-
kursu — otwarcie widza na sens obrazowy, którym samo dzieło „promie-
niuje”, jeśli tylko nastawić oczy na postrzeganie dynamicznych relacji w
jego strukturze. Trudno to założenie spełnić, jeżeli analiza tego rodzaju
zostaje w określony sposób sfunkcjonalizowana względem zasadniczego
wywodu prowadzonego w książce i podjęta w bezpośrednim kontekście
rozważań dotyczących intencji artystycznej. Baxandall z kolei, patrząc na
dzieło pod jednym tylko, wybranym kątem - pod kątem domniemywa-
nych problemów, przed jakimi stawał twórca - zastrzega, że wskazanie w
obrazie ich konkretnego rozwiązania jest instrumentem historycznej eks-
plikacji dzieła i służy weryfikacji trafności twierdzeń na temat okoliczno-
ści i czynników jego powstania, ale nie jest tożsame z wyłożeniem sensu
obrazowego. To subtelne, ale bardzo istotne rozróżnienie ginie, gdy „roz-
wiązanie problemu” staje się jak gdyby tematem Losowania rekrutów,
wysnutym z analizy jego struktury wizualnej, tzn. gdy obserwacje doty-
czące intencji dzieła M. Bryl transmituje metodami Arnheima i Imdahla,
z założenia służącymi możliwie pełnej interpretacji semantycznych jako-
ści tkwiących w samym obrazie, interpretacji transhistorycznej, możliwie
niezależnej od czynników pozostających poza tym, co jawi się w rzeczywi-
stości czysto oglądowej skończonego dzieła.

3. IMDAHL VERSUS ARNHEIM: DIALEKTYKA OBRAZOWEGO SENSU
Na instrumentalizację analizy sensu obrazowego względem analizy
intencji dzieła nakłada się w tekście M. Bryla budzące wątpliwości sprzę-
żenie obu metod analizy immanentnej znaczenia obrazu: „psychologicz-
6 Przystępując do swego opisu, M. Bryl pisze: „Obecnie na przykładzie Losowania re-
krutów dokonamy analizy skończonego dzieła, traktując je jako rozwiązanie problemów,
przed którymi stawał artysta każdorazowo, rozpoczynając proces twórczy (...) (s. 147).
Podkreślenie moje.
loading ...