Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 11.2000

Page: 267
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2000a/0269
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
HISTORIA SZTUKI NA PRZEJŚCIU OD FUNKTIONSGESCHICHTE KU BILDWISSENSCHAFT

267

Raz jeszcze powraca tutaj znany nam już, przewijający się przez cały
tok argumentacji Beltinga, motyw „pierwszeństwa artystów”, którzy
szybciej, aniżeli np. filozofowie, czy historycy sztuki, dostrzegają kieru-
nek, w którym zmierzają dzieje, co znajduje wyraz w ich dziełach, zanim
jeszcze znajdzie swoje dyskursywne sformułowanie. Motywy te powraca-
ją w ostatnim rozdziale Księgi Prospera, i to ze zwiększoną mocą, albo-
wiem analiza dzieła Petera Greenawaya, jeśli nie podsumowuje, to na
pewno ma za zadanie puentować rozważania całej książki.
Księgi Prospera zyskują w toku rozbudowanej analizy Beltinga status
modelu czy metafory dla wielu poziomów jego dotychczasowej argumen-
tacji oraz obszarów, do których się ona odnosi. Po pierwsze, film stanowi
przykład dzieła, w którym decyduje się los współczesnej sztuki. Albo-
wiem, jak formułuje to Belting, „rozstrzygnięcia dotyczące sztuki w (epo-
ce) posthistorii zapadają dzisiaj tam, gdzie samą technikę chce się prze-
mienić w sztukę: w produkt owej już meta-technicznej fantazji”98.
O jakości takiego zamierzenia decyduje przy tym sposób użycia techniki
przez artystów: czy ona sama staje się tematem dzieła, czy też stanowi
jedynie środek do osiągnięcia celu. Jako przykład tego drugiego, prefero-
wanego przez siebie rozwiązania, przytacza autor właśnie Księgi Prospe-
ra Greenawaya (1991), cytując zresztą autokomentarz samego reżysera,
który o wykorzystanym przez siebie komputerowym graphic paintbox pi-
sał: „Ta maszyna łączy w sobie słownik elektronicznego sterowania obra-
zem ze sztuką piórka, palety i pędzla, i - podobnie jak one - umożliwia
osobisty charakter pisma”99.
Po drugie, symptomatyczny dla sytuacji współczesnej sztuki jest, we-
dług Beltinga, sposób, w jaki Greenaway traktuje swoje, powstałe już,
dzieło. „Film bowiem nie stanowi dzisiaj produktu końcowego, ale jedynie
rezerwuar dla nowych produktów”. Przy czym Belting ma tu na myśli
specyficzny rodzaj produktów: chodzi mu o powstanie nowego gatunku
komentarza jako charakterystycznego przejawu współczesnej kultury.
Greenaway opublikował bowiem nie tylko scenariusz swojego filmu, któ-
ry wykorzystał w dużej mierze dla autokomentarza, ale również nakręcił
telewizyjną serię A Walk Through Prospero’s Library, w której, jak pisał,
zamierzał „przedstawić mitologiczne i historyczne postaci z «magicznych
ksiąg» Prospera, bohatera ostatniego dramatu Szekspira”. Seria ta stano-
wi nie tylko przeróbkę wcześniejszego dzieła, ale przede wszystkim nowy
do niego komentarz.
Artysta - tak podsumowuje zabiegi Greenawaya Belting - komentuje swój własny
film w towarzyszącym mu scenariuszu, tak samo, jak w późniejszym wideo, ponie-
98 Ibidem, s. 194-195.
99 Ibidem, s. 195.
loading ...