Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 246
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0248
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
246

PIOTR JUSZKIEW1CZ

się do konsumpcji dobra. Okres III Republiki jest tu o tyle charakterys-
tyczny, że władze państwowe usiłując w malarstwie doprowadzić do odro-
dzenia „wielkiej tradycji”, co zgodne było z poglądami jej urzędników
sprawujących nadzór nad sztuką, takich jak np. Charles Blanc oraz z ge-
neralnym programem „przywrócenia moralnego porządku”, coraz mniej
interesują się Salonem obfitującym w malarstwo rodzajowe, nie widząc
powodu, by wspierać handlowe przedsięwzięcie. Ostatecznie w efekcie
nacisków artystów nie godzących się z ograniczeniami wystawienniczy-
mi, które były wynikiem przejściowego wzmocnienia Akademii przez
państwo, kontrola nad Salonem zostaje przekazana w 1881 roku w ręce
samych artystów. Władze Republiki gotowe są wspierać jedynie specjal-
ne, organizowane w większych odstępach czasu „poważne wystawy”.
Napięcie pomiędzy „Salonem a bazarem” skutkowało erozją autoryte-
tu centralnej wystawy i w efekcie było zasadniczym powodem rozpadu
systemu salonowego, który nie był skuteczny ani jako system dystrybu-
cyjny, zapewniający względnie szeroki kontakt pomiędzy artystami i ku-
pującą publicznością, ani jako struktura autorytetu stwarzająca w miarę
czytelne zasady przypisywania wartości. Ten niesprawny system obiegu i
wartościowania dzieł sztuki zostaje zastąpiony systemem, jak to określają
Cynthia i Harrison White, dealersko-krytycznym12. Powodów pojawiają-
cej się zmiany w organizacji życia artystycznego Francji w II połowie XIX
wieku upatrują wymienieni autorzy z jednej strony w zmianie charakte-
ru publiczności artystycznej - poszerzenia zakresu publiczności kupują-
cej i wpływu nowych technik reprodukcji obrazu na ukształtowanie arty-
stycznego gustu ku malarskiemu pejzażowi. Z drugiej zaś w specyfice
mechanizmów francuskiego życia artystycznego, która polegała na tym,
iż w obliczu rosnącej liczby profesjonalnych artystów13 system salonowy
pękał pod naporem prawdziwej rzeki obrazów, której jedynym ujściem
mogły być domy drobnej burżuazji, do których jednak dzieła musiały się
przedrzeć przez wąskie gardło Salonowej Wystawy, zdolnej pomieścić do
kilku tysięcy obrazów, odbywającej się nie częściej niż raz do roku (bywa-
ły też dłuższe przerwy) i ria dodatek podlegającej arbitralnej decyzji jury.
Owa rzeka obrazów zasilana była jeszcze faktem, że w obliczu przemian
technicznych, takich jak produkcja farb w tubach i podręcznego, możliwe-
go do łatwego przenoszenia w plener ekwipunku artysty malarza, zacie-
rała się granica profesjonalnego dookreślenia artysty. Owocowało to
12 C., H. White, Canvases and Carriers. Institutional Change in the French Painting
World, New York 1965.
13 C. i H. White podają, iż w latach 60. XIX w. w Paryżu zarejestrowanych było około
3000 artystów i około 1000 na prowincji. Przyjmując, że główni twórcy tworzyli około 50
obrazów rocznie i że jeśli jedynie co 10. obraz stawałby się przedmiotem obrotu, obliczają,
iż w każdej dekadzie po 1860 roku trafiało około 200 000 obrazów.
loading ...