Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 14.2003

Page: 166
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2003/0169
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
166

WIESŁAW RZĄDEK

do, na co wskazują skromniejsza forma i słabsza technika wykonania10.
Rozwiązanie kopii Oiran Eisena, zazwyczaj wpisywane w ten ciąg prac,
znacznie różni się od dwóch pozostałych. Jej podstawą była okładka z Pa-
rts Illustre z maja 1886 do specjalnego wydania Le Japon, nie zaś, jak w
kopiach z Hiroshige, oryginalna odbitka drzeworytnicza. Rama otaczają-
ca oiran powstała poprzez swobodne połączenie motywów japońskich
uzupełnionych fragmentami obrazów van Gogha. Oiran tworzy więc ro-
dzaj pośredniego ogniwa między obrazami „w stylu japońskim” repre-
zentowanymi m.in. przez Poirier en fleurs z 1888 i obrazami z motywami
japońskimi w tle, w rodzaju dwóch portretów Tanguya, z Musee Rodin i z
ateńskiej kolekcji Stavrosa Niarchosa* 11, a dwoma kopiami studyjnymi wg
Hiroshige. Kwintesencją i zarazem zamknięciem praktycznych doświad-
czeń z grafiką japońską, była praca nad kopią Wieczornej ulewy w Adake.

KOPIA JAKO INTERPRETACJA
Malarska edukacja van Gogha miała - poza krótkim epizodem z Mau-
ve - charakter samodzielnego wyboru, i w znacznej mierze oparta była
na kopiowaniu zestawu dzieł cenionych przez niego malarzy, wyraźnie
różnego od przyjętego w Akademii. Nie ma wśród nich Leonarda czy dei
Sarta, zastępuje ich Rembrandt, a zamiast nowszego Davida pojawiają
się Millet i Delacroix, których van Gogh do końca życia uważa za swych
mistrzów: „Kiedy czuję wartość, oryginalność, wyższość Dełacroix i Milleta
na przykład, powiadam sobie: Tak, jestem czymś, mogę coś zrobić. Ale
muszę mieć oparcie w tych artystach i robić to, do czego jestem zdolny,
idąc w tym samym co oni kierunku”12. W roku 1887 zestaw uzupełniają ko-
pie ukiyoe. W ostatnich latach życia van Gogh intensyfikuje prace nad
kopiami i reinterpretacjami. Obok wspomnianego wyżej Syna marno-
trawnego, powstają m.in. późne wersje Żniwiarza wg Milleta, Pieta wg
Delacroix i Wskrzeszenie Łazarza wg Rembrandta13. We wszystkich przy-
kładach relacja między oryginalnym dziełem a jego kopią jest równie
swobodna, jak w wypadku kopii drzeworytów japońskich z 1887 r. Przy-
kład Żniwiarza jest może najbardziej charakterystyczny, wskazując na
kontynuację poszukiwań, w których seria wczesnych rysunków prowadzi
10 F. Orton, op. cit., s. 17-18.
11 Analizę wykorzystania przez van Gogha motywów z drzeworytów w tle portretu
Pere’a Tanguy przedstawia S. Oikawa, A propos du Pere Tanguy, (w:) Van Gogh et le Ja-
pon, (w:) Le Regard de Vincent Van Gogh sur les estampes japonaises, Arles 1999, s. 19-20.
12 List do Theo z dn. 10 września 1889. V. van Gogh, Listy do brata, Warszawa 1964,
s. 542.
13 Kwestię samodzielnej edukacji artystycznej Van Gogha omawia obszernie M. Ar-
nold, op. cit., passim. Kopie Żniwiarzy, zob. ibidem, s. 117-123.
loading ...