Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 15.2004

Page: 165
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2004/0167
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
ANTYUNIZM LEONA CHWISTKA

165

autor na boku49. Chodzi o to, czy substytucja wyrażenia wyobrażenie pod
wyrażenie x w funkcji propozycjonalnej x jest dane jest uzasadniona, jeśli
bywa tak, że wyobrażenie jest dane i zarazem nie jest dane, podlegając
nieustannej zmianie?; jeśli wyobrażeniu często towarzyszy kryzys jego
tożsamości ze względu na jego hybrydalność i niedookreśloność? Pytanie
to nie jest marginalne i nazbyt pedantyczne, ponieważ sam Chwistek
sugeruje, że w ewentualnej dziedzinie rzeczywistości wyobrażeń zasada
niesprzeczności nie obowiązuje - w rzeczywistości wyobrażeń prawda
i fałsz są równouprawnione50. W pewnym momencie Chwistek pisze, że
artystyczna wyobraźnia jest represjonowana przez zdrowy rozsądek51, któ-
rego naczelnym kryterium, jak wiemy, jest właśnie zasada niesprzecz-
ności.
Pojawia się tu trudność wynikająca z wątpliwości co do zakresu sto-
sowalności logiki, ponieważ pojęcie systemu logiki nie jest wolne od na-
turabstycznych (zdroworozsądkowych) presupozycji. Pojęcie systemu lo-
giki nie uwalnia się od intuicji tradycyjnej hierarchii, zakładając rozróż-
nienie transformacji istotnych i transformacji przypadkowych. Chwistek
nie potrafi opisać czysto formalnego charakteru dyskursu logicznego bez
odwołania się do nazbyt intuicyjnego rozumienia formy czy systemu.
Formalizm zakłada tu autonomię metody konstrukcyjnej (symbolicznej),
o której nie ma sensu mówić, jeśli się nie przyjmie, że istnieją czynności,
z których jedne mogą zakłócać, a inne zaś nie mogą zagrażać popraw-
ności formalnej rozumowań, czyli decydować o jego sensowności lub
niesprzeczności. Zgodnie z ideą semantyki racjonalnej, podyktowanej
Chwistka idiosynkrazją wobec idealizmu, operacje logiczne należy zre-
dukować do operacji na czystych wyrażeniach (symbolach). Z drugiej
strony obok koniecznych (poprawnych) czynności przekształcania wyra-
żeń istnieją operacje nieistotne, jak na przykład zmiana porządku zasad
logicznych czy zmiana symboliki itp. „Pojęcie transformacji istotnych
i przypadkowych - pisał Chwistek w 1916 roku - możemy stosować tak-
że do systemów zasadniczo różnych od systemu logiki, takich np. jak
przyrządy do liczenia, maszyny, organy zwierząt i roślin itd. Transfor-
macja istotna prowadzi do modyfikacji lub usunięcia działania aparatu,
każda inna operacja jest przypadkowa”52. Widzimy więc, że Chwistka
określenie formy logicznej presuponuje naturalistyczny schemat rzeczy-
wistości. Świadczy to, że forma logiczna w ujęciu Chwistka presuponuje
również pojęcie organiczności, a więc pojęcie rzeczywistości rzeczy, które-
go nie chciałby on przecież mieszać z pojęciem rzeczywistości wyobrażeń.

49 R. Ingarden, Leon Chwistek. Wielość rzeczywistości..., op. cit., s. 452.
50 L. Chwistek, Granice nauki, op. cit., s. 228.
51 Idem, Sukces sztuki wyobrażeniowej, op. cit.
52 Idem, Sens i rzeczywistość, op. cit., s. 1-2.
loading ...