Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 15.2004

Page: 198
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2004/0200
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
198

MICHAŁ MENCFEL

w Czarnej kaplicy w Houston, z drugiej połowy lat sześćdziesiątych. Mi-
mo że odmienne formalnie, jeszcze bardziej uproszczone, abstrakcyjne,
niemal jednokolorowe, ciemne, charakteryzuje je ten sam ogromny ładu-
nek emocjonalny, doza powagi i smutku. Być może Kiefer znał Czarną
kaplicę i ta była dla niego źródłem inspiracji, między obydwoma dziełami
dostrzec można bowiem wiele zbieżności. Wchodząc do ośmiobocznej tek-
sańskiej kaplicy widz - podobnie jest to w Salpetriere - otoczony jest
obrazami ze wszystkich stron, jedynie one przyciągają jego uwagę w po-
zbawionej innych dekoracji i elementów przestrzeni, staje oko w oko z
dziełami „mrocznymi i tragicznymi”21. W obu przypadkach widz ma do
czynienia z serią monumentalnych płócien, niemal w całości wypełniają-
cych ściany sakralnej przestrzeni. Sztuka Marka Rothko była, podobnie
jak jest to u Kiefera, próbą artystycznej odpowiedzi na tragedię Holocau-
stu, a malowidła w Houston są być może w tym kontekście najistotniej-
sze w całym dorobku artysty. „Czarna kaplica - twierdzi Eleonora Je-
dlińska - jest zasadniczym, kulminacyjnym dziełem w jego [Rothko -
M.M.] twórczości i w sposób jednoznaczny odnosi się do doświadczenia
czy doznania Zagłady”22. Jego wypowiedź jest jeszcze bardziej niż w
przypadku dzieła niemieckiego artysty enigmatyczna, Rothko raczej mil-
czy o katastrofie, niż o niej opowiada. Kiefer jest artystą innego pokole-
nia, reprezentuje kulturę niemiecką, kulturę oprawców i z pewnością
dziedzictwo tradycji i historii własnego narodu jest przez niego silnie
odczuwane. A jednak wydaje mi się, że obu artystów wiele łączy, oboje
tworzą sztukę refleksyjną, odnoszącą się do mitów, powstającą w cieniu
Holocaustu oraz - melancholijną.
Doreet Le Vitte-Harten, która wiele uwagi poświęciła pracom Kiefe-
ra nawiązującym do mistyki żydowskiej, wskazywała, posiłkując się au-
tokomentarzem artysty wygłoszonym w Knessecie przy okazji odbierania
nagrody Wolf Prize of the Art w 1990 roku, na zbieżności, jakie zachodzą
między aktem twórczym, jak go pojmuje niemiecki artysta, a procesem
kreacji opisanym w kabalistycznych tekstach23. Wspólne jest im, dowo-
dzi autorka, rozumienie świata jako tekstu, zatem waga słowa i liter
jako drogi do poznania rzeczywistości. Również kluczowe kategorie ka-
bały Luriańskiej znajdują swoje odpowiedniki w teorii kreacji reprezen-
towanej przez Kiefera. Cimcum to moment, gdy artysta wycofuje się

21 M. Compton, Mark Rothko, die Themen des Künstlers, (w:) Mark Rothko. 1903-
1970. Retrospektive der Gemälde, Museum Ludwig, Köln, 30. Januar bis 27. März 1988,
Köln 1988.
22 E. Jedlińska, Sztuka po Holocauście, Łódź 2001, s. 15.
23 Zob.: D. Le Vitte-Harten, Anselm Kiefer, (w:) Gdzie jest brat twój, Abel? Galeria
Sztuki Współczesnej Zachęta, zeszyt poświęcony Kieferowi (katalog wystawy), Warszawa
1995.
loading ...