Polska Akademia Umieje̜tności <Krakau> / Komisja Historii Sztuki [Editor]; Polska Akademia Nauk <Warschau> / Oddział <Krakau> / Komisja Teorii i Historii Sztuki [Editor]
Folia Historiae Artium — NS: 16.2018

Page: 91
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/fha2018/0092
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
91

Kulmbacha). Spośród przedstawionych odbitek próbnych
komisja miała wybrać widoki przeznaczone do zamiesz-
czenia w pierwszym zeszycie oraz zgłosić ewentualne uwa-
gi. Opinie wydane przez członków są interesujące, a odno-
szą się tak do kompozycji zdjęć, jak i kwestii czysto tech-
nicznych. Zdaniem Łuszczkiewicza widoki Ołtarza otwar-
tego i jego korpusu przewyższyły oczekiwania, natomiast
zdjęcie płaskorzeźb „nie czyni dobrego effektu”, gdyż nie-
bieskie tła wyszły zupełnie białe (ówczesne negatywy były
nieczułe na ten kolor). Pomnik Bonerowej z kolei okazał
się nie dość czarny, gdyż nie został zdjęty przy świetle mag-
nezjowym, jak planowano. Pochwalił płytę nagrobną Salo-
mona, a skrytykował kaplicę Ogrojcową, którą uznał za źle
ujętą („i punkt obrany niedobry i wielkość źle wzięta gdyż
należało dach opuścić a zyskać większy rozmiar łuków
i rzeźb”). Zgodził się z nim Matejko, sugerując zamiesz-
czenie w pierwszym zeszycie Ołtarza otwartego, jego kor-
pusu i nagrobka Salomona oraz odrzucenie zdjęć kaplicy
i dwóch płaskorzeźb z Ołtarza. Lubomirski z kolei chętniej
widziałby płaskorzeźby z Ołtarza niż nagrobek Salomona87.
Ostateczne decyzje tak co do zawartości pierwszego zeszy-
tu, jak i tytułu całego wydawnictwa, treści podpisów i in-
nych nadruków komisja podjęła 29 września88.
Niewiele ponad miesiąc później Beyer zapowiadał swój
przyjazd do Krakowa wraz z całym nakładem pierwsze-
go zeszytu89, doszło jednak do nieprzewidzianego zda-
rzenia - jego drukarnia została zamknięta przez cenzu-
rę, która zażądała osobnego pozwolenia90. Udało się ją po-
nownie otworzyć po trzech tygodniach91, ale odtąd dzia-
łała już tylko pod nazwiskiem Dutkiewicza („a ja jako
niebezpieczny nie będę figurował publicznie, dopóki inny
wiatr nie zawieje”, pisał Beyer)92. Pod koniec grudnia in-
formował on o oddaniu tablic (w liczbie 327 sztuk każda)
do Drukarni Uniwersyteckiej, niewątpliwie w celu wydru-
kowania podpisów93. Album gotowy był w lutym 1872 r.,
o czym Łepkowski donosił Józefowi Ignacemu Kraszew-
skiemu, chwaląc przy tym udane światłodruki i zaznacza-
jąc, że „tylko w takim razie, wydawnictwo trwać będzie
dalej, jeśli się sprzeda choćby 150 Ex. Ig0 zeszytu”94.
Album w istocie ma formę teki, a nie zeszytu sensu stric-
to, składa się bowiem z pięciu luźnych kart w papierowej
„okładce tymczasowej” [il. 7-8], zawierającej na pierwszej

87 ANK, sygn. 29/560/43, s. 106.
88 Ibidem, s. 544.
89 Ibidem, s. 545.
90 BCz, sygn. MN 951a, s. 203.
91 ANK, sygn. 29/560/43, s. 562.
92 BCz, sygn. MN 951a, s. 203. Jako zakład tylko Dutkiewicza poda-
ją go m.in. [W. Gerson], Fototypia, s. 24 (jak w przyp. 32); J. H.,
Przegląd technologji, s. 17 (jak w przyp. 32); „Warszawski Rocznik
Literacki Poświęcony Literaturze, Oświacie, Bibljografji i Księgar-
stwu”, 2,1872, s. XXVII.
93 ANK, sygn. 29/560/43, s. 561.
94 BJ, sygn. 6517 IV, k. 378, 382. Komisja albumowa przedstawiła
członkom Oddziału gotowy pierwszy zeszyt na posiedzeniu 20 IV
1872 (ANK, sygn. 29/560/43, s. 122-123; ANPP, sygn. TNK122, k. 7).

stronie tytuł („Pomniki Krakowa. Sztuka i starożytność”),
wydawcę („wydanie, własność i nakład Oddziału Archeo-
logii i sztuk pięknych, Towarzystwa Naukowego Krakow-
skiego”), autorów światłodruków („fotodruki K. Beyera
i M. Dutkiewicza”) i numer zeszytu, poniżej te same infor-
macje, ale w języku łacińskim, a u dołu - rok wydania. Na
ostatniej stronie okładki ponownie podano wydawcę, skład
komisji albumowej, cenę („3 guldeny = 2 ruble = 2 talary”)
i miejsca sprzedaży albumu (biuro TNK, kancelaria zakładu
im. Ossolińskich we Lwowie, biuro Towarzystwa Przyjaciół
Nauk w Poznaniu, zakład Beyera i Dutkiewicza w Warsza-
wie, księgarnia D.E. Friedleina w Krakowie)95. Każda karta
z albumu ma wymiary ok. 23,5 x 32 cm, same światłodruki
są mniejsze, różniąc się między sobą wielkością. Na każdej
tablicy znajdują się nadruki - ponad obrazem: „MONU-
MENTA CRACO VIENSIA.” następnie litera oznaczająca
kolejność i „STUDIO ET SUMPTU SOCIET. LIT. CRA-
COV”; poniżej przedstawienia znajduje się jego tytuł (po
polsku i łacinie), a u dołu: „Wydawnictwo To w. Nauk. Krak.”
i „Fotodruk Beyera i Dutkiewicza.”. Pierwszy światłodruk
(tabi. A), podpisany jako „Ołtarz w kościele N. M. Panny
w Krakowie”, przedstawia Ołtarz Mariacki otwarty, wraz ze
zwieńczeniem i predellą, w stanie po niedawno zakończo-
nej konserwacji [il. 9]. Druga karta (tabi. В) - „Środek oł-
tarza w kościele N. M. Panny w Krakowie” - ukazuje scenę
Zaśnięcia NMP z korpusu Ołtarza, nieznacznie wykadro-
waną, przez co poza kadrem znalazły się postaci skrajnych
apostołów [il. 10]. Na trzeciej reprodukcji (tabi. C) „Z ołta-
rza w kościele N. M. Panny w Krakowie” znalazły się dwie
kwatery z prawego ruchomego skrzydła Ołtarza: Zdjęcie
z krzyża i Złożenie do grobu [il. 11]. Czwarty światłodruk
(tabi. D), zgodnie z nadrukiem („Nagrobek bronzowy [!]
Piotra Salomona”) przedstawia płytę nagrobną Piotra Sa-
lomona z kościoła Mariackiego [il. 12]. Ostatnia tablica (E),
zatytułowana „Z srebrnego ołtarza w Kaplicy Zygmuntow-
skiej na Wawelu”, jako jedyna ukazuje dzieło spoza kościo-
ła Mariackiego, czyli srebrny ołtarz z kaplicy Zygmuntow-
skiej w katedrze na Wawelu, a dokładnie jego dwie kwatery:
Hołd Trzech Króli i Boże Narodzenie [il. 13].
Po odebraniu z drukarni pierwszych egzemplarzy Po-
mników Krakowa Łepkowski wysłał je członkom komisji
albumowej i TNK, a także innym badaczom i redakcjom
czasopism96. Informacje na temat ukazania się Pomników

95 Egzemplarze albumu (w różnym stopniu kompletności) znaj-
dują się w wielu zbiorach, m.in. w ANK (sygn. B III/443-447),
BJ (sygn. 222440 III, IF 13313-13314), BK (nieopracowana spuś-
cizna Antoniego Madeyskiego), Bibliotece Litewskiej Akademii
Nauk w Wilnie (sygn. A.777), BN (sygn. A.275o/Repr. XIX/III-
33, A.275i/Repr. XIX/III-34), Fototece IHS UJ (bez sygn.), Ga-
binecie Rycin BPAU i PAN (sygn. FD 93, FD 94, FD 98, FD 99),
MHK (nr inw. MHK-464/VIII/1-2, MHK-473/VIII - МНК-475/
VIII), ZNiO (sygn. 345.870).
96 ANK, sygn. 29/560/43, s. 89, 91-100, 103-104. Nadesłanie albu-
mu odnotowane zostało w Chronik des Germanischen Museums,
„Anzeiger für Kunde der Deutschen Vorzeit”, 1872, nr 3 („Beila-
ge”), szp. 90.
loading ...