Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 9.1998

Page: 22
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1998/0024
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
22

JACEK KOWALSKI

ul comme se nous aduions mengie des
milleurs viandes du monde sans plus po-
ur la bonne oudour que y yst des pierres
precieuses. Et se n’y entre nulz fors en ces
.iii. jours et fors quant nous volons parler
secretement pour le bieli de nostre foy. Et
sachies que .1. Franchois le gardent par
jour et cent par nuit.

lud. A gdy nadchodzi wieczór, jesteśmy
tak syci, jakbyśmy zjedli najlepsze mięso
na śmiecie, a to dla przyjemnej woni, któ-
ra rozchodzi się tam ze szlachetnych ka-
mieni. A oprócz tych sześciu dni nikt
[oprócz nas] nie ma tam wstępu, chyba że
pragniemy rozmawiać z kimś sekretnie
dla dobra naszej wiary. I wiedzcie, że 50
Francuzów strzeże pałacu w dzień, a stu
strzeże go w nocy.

Także szereg innych szczegółów zbliża obraz pałacu prezbitera Jana
do Wielkiego Pałacu w Konstantynopolu41. Jego oświetlenie przywodzi na
myśl łańcuchy świateł w Hagia Sophia (il. 2, 3)42. Długie opisy uroczysto-

41 Nieopodal Chrisotriclinium Teofil, ostatni cesarz ikonoklasta, wzniósł w drugiej ćwierci
IX wieku inną salę audiencyjną, również centralną, ale o kształcie trójliścia, poprzedzoną pół-
kolistym w planie portykiem - Sigmą - i obszernym dziedzińcem. Salę tę zwano Triconchos.
W jej podziemiu znajdowało się pomieszczenie zwane Tajemnicą, posiadające szczególne wła-
ściwości akustyczne. Na środku placu przed Sigmą stała srebrna fontanna, z której w czasie
audiencji lało się wonne wino, a czasza jej wypełniona była owocami. Otóż w jednym z rękopi-
sów zawierających wersję prozatorską Listu (P-2, prawdopodobnie trzynastowieczną, w każ-
dym razie sprzed 1341 r.) czytamy, że na środku pierwszego pałacu stoi filar, z którego wydo-
bywają się cudownym sposobem: doskonała woda, wino, które chroni od pożądania dóbr
doczesnych i mięso dowolnego rodzaju, a wszystko to za sprawą Ducha Świętego (M. Gos-
man, op. cit., s. 490, w. 478.1). Architektura Triconchosu miała za wzór wcześniejsze rozwią-
zania muzułmańskie, przede wszystkim wielki pałac al-Walida (743-744 r.), władcy dynastii
omaijadzkiej, w Mszatta; potem trójkonchowy plan sal świeckich rozpowszechnił się w pała-
cach Zachodu, znajdujemy go m.in. w Rzymie, Rawennie, Akwizgranie; por. J. Ebersolt, op.
cit., s. 110-119 oraz J.T. Frazik, Średniowieczna architektura krajów Bliskiego Wschodu:
Arabii, Syrii, Palestyny, Iraku i Egiptu, Kraków 1991, s. 49-53.
42 Jak to pięknie opisał w swoim poemacie Paulos Silentiarios, na długich łańcuchach
rozciągniętych w poprzek przestrzeni nawy Hagia Sophia zawieszone były lampy ze srebrny-
mi lustrami. Pięćdziesiąt karbunkułów przyrównanych w Liście do łańcucha (cheine, w. 1036)
opasującego wnętrze drugiego pałacu, może być aluzją do takiego właśnie systemu oświetle-
nia (tłumaczenie tego fragmentu poematu Silentiariusa w: Myśliciele, kronikarze i artyści o
sztuce. Od starożytności do 1500 r. Wybrał i opracował J. Białostocki, Warszawa, 1978, s. 188
oraz poetycki przekład pióra Alicji Szastyńskiej-Siemion w: Muza chrześcijańska, t. III, Poe-
zja grecka od II do XV w., opr. ks. M. Starowieyski, Kraków 1995, s. 158-159). Oczywiście, że
jest to także przypomnienie wielkich kandelabrów w kształcie koła, zawieszanych często u
sklepień średniowiecznych świątyń. Kandelabry takie, zwane coronae, symbolizowały Jeruza-
lem Niebieską (jak w Akwizranie), jak również - o czym pisze Honoriusz z Autun - koronę
Zbawienia obiecaną przez Boga Jego wiernym sługom: Corona ob tres causas in templo su-
spenditur: una quod ecclesia per hoc decoratur, cum ejus luminibus illuminatur; alia quod
ejus oisione admonemur quia hi coronam oitae et lumen gaudii percepiunt, qui hic Deo deoote
seruiunt; tertia ut caelestis Hierusalem nobis ad memoriam reoocetur, ad cujus figuram facta
uidetur (Honorii Augustodunensis De gemma animae, cap. CXLI, wg V. Mortet, P. De-
schamps, Recueil des textes relatifs a Uhistoire de l’architecture et a la condition des architec-
tes en France au Moyen Age, XF-XIII siecles, Edition du Comite des Travaux historiques et
scientifiąues, Paris, 1995, s. 652-653). Zob. też Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonne du
mobilier, 1.1, s. 136, hasło Lampesier.
loading ...