Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 10
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0012
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
10

STANISŁAW CZEKALSKI

i Celtisa. Słowem, jeśli za kryterium identyfikacji wzoru obrazowego
uznać podobieństwo przedstawień, to drzeworyt z tomu Rime w gruncie
rzeczy nie spełnia go ani w stosunku do Quattuor libri amorum, ani w
stosunku do epitafium Kallimacha i wbrew sugestiom Kępińskiego nale-
żałoby go wyłączyć z genealogii dzieła Stwosza.
Problem związku między płytą epitafijną a drzeworytem przedstawia-
jącym Celtisa nie jest już tak jednoznaczny. O ile same wizerunki postaci
również i w tym przypadku nie wykazują żadnego konkretnego podobień-
stwa poza wspólną przynależnością do tego samego typu ikonograficzne-
go, o tyle łączy je ściślej analogiczny motyw ptaków umieszczonych powy-
żej i najwyraźniej symbolizujących przymioty obu mężów6 7. Ten właśnie
pomysł, szczególny, choć może nie aż tak „nowy i zdumiewający”, jak to
określił Kępiński, wydaje mi się jednym z dwóch najmocniejszych ogniw
w łańcuchu genealogicznych powiązań, w których badacz próbował umie-
ścić dzieło Stwosza. Toteż do zbioru Quattuor libri amorum Celtisa przyj-
dzie jeszcze powrócić. Jeśli chodzi jednak o upozowanie siedzącego przy
biurku Kallimacha, problem wzorów obrazowych nadal pozostaje nieroz-
wiązany. W ostatnim artykule na ten temat Skubiszewski konkluduje, iż
wśród dotychczas przywoływanych dla porównania dzieł „(...) nie sposób
(...) zacytować żadnego, które można by uznać za bezpośredni pierwowzór
kompozycji. Wit Stosz był artystą o bardzo silnej indywidualności. W jego
sztuce zapożyczenia od innych były rzadkie, a jeśli już artysta z jakichś
powodów po określony wzór sięgał, to przetwarzał go zaraz gruntownie.
Tak było też z kompozycją środkowej części nagrobka Kallimacha. Wit
Stosz musiał znać rozmaite realizacje toposu obrazowego «pisarza przy
pracy», ponieważ oddziaływanie różnych źródeł ikonograficznych jest do-
strzegalne tak w kompozycji całości jak w szczegółach. Te refleksy są jed-
nak splątane i nie zawsze czytelne, co najlepiej wyjaśnia (...) ogromne
rozbieżności w poglądach na temat domniemanych wzorów. Nie te inspi-
racje wszakże definiują dzieło, lecz własna wizja artysty”'. Mimo wszyst-

6 Postaci Celtisa na drzeworycie towarzyszą trzy ptaki: kogut i kruk, które według Kę-
pińskiego symbolicznie określają poetę jako wieszcza, oraz łabędź symbolizujący wysokie
loty poetyckie i pośmiertną chwałę autora. Na epitafium Kallimacha znajdują się: kogut -
symbol przebudzenia czytelny w odniesieniu do pism politycznych zmarłego - oraz łabędź
,jako znak, że po śmierci oceniony będzie wyżej niż za życia”. Zob. Z. Kępiński, Wit
Stwosz, op. cit., s. 74-75. Inne odczytanie tych motywów proponował wcześniej L. Lepszy:
łabędź jako symbol poety umierającego, a drugi ptak jako orzeł, zgodnie z legendą wzlatu-
jący przed śmiercią ku słońcu. Zob. L. Lepszy, Pomnik Kallimacha, „Rocznik Krakowski”,
1926, nr 20, s. 147.
7 P. Skubiszewski, Ohrciz człowieka na nagrobku Kallimacha, op. cit., s. 226. Nie
znajdując bezpośrednich wzorów dla wizerunku Buonaccorsiego, autor wpisuje to przed-
stawienie w historię toposu obrazowego „uczonego w pracowni” i „pisarza przy pracy”.
loading ...