Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 96
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0098
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
96

ŁUKASZ KIEPUSZEWSKI

Ten związek między dotknięciem a plamą barwną, jak zauważył Richard
Shiff, obecny jest również w brzmieniu francuskich słów, które uprzyta-
mniają to powiązanie; plama koloru - tache, dla malarza istnieje jako do-
tknięcie touches21.
Nie należy więc pojmować „doznań barwnych” na obrazie jedynie jako
efektu obserwacji zjawisk widzialnego otoczenia; jako procesu stopniowe-
go tłumaczenia wyglądów rzeczy na obrazowy wizerunek. Tę empirycznie
pojmowaną jednokierunkową relację skutek - przyczyna podważa status
śladu w obrazie. „Doznanie” dane jest tu przecież jako ślad. Pociągnięcie
pędzla w obrazie pojawia ze względu na poprzednie ślady i pozycję w ob-
rębie prostokąta kompozycji. Oznacza to możliwość odwrócenia opisu tej
relacji. „Doznanie” malarza nie jest więc natychmiastowe i bezpośrednio
znalezione w naturze, ale określone warunkami obrazowymi. Malarz ob-
serwuje rzeczy jako elementy poddające się obrazowaniu, jako potencjal-
ne aspekty obrazu. Efekt malowidła powstaje przez sformułowanie se-
kwencji spontanicznego doznania (.sensations), która powoduje, iż na
nowo skonstruowane elementy martwej natury przeformułowują kompo-
zycyjne hierarchie22. Malarz dąży więc do odkrycia „doznania”, które sta-
je się w końcu - zwieńczeniem jego pracy, a nie początkiem. To odwróce-
nie znajdujemy w wypowiedziach samego artysty: widzę przez plamy
koloru (tasches). Jedno dotknięcie (touche) obok drugiego, jedno dotknięcie
obok drugiego... [wypowiedź Cezanne’a zapisana przez Joachima Gasąue-
ta]23. W tym sensie sensations jawią się właściwie dopiero w kontekście
obrazu; doznanie jest zapośredniczone przez barwną artykulację jego po-
wierzchni.

FARBA
Rozważania na temat sensations colorantes, choć wskazują na ich we-
wnętrzne rozdwojenie - między widzeniem, doznaniem a dotykiem, to
jednak dwuznaczność zostaje osadzona w sferze materii barwnej obrazu.
Barwa w obrazach Cezanne’a jest przez Gottfrieda Boehma ujmowana
w perspektywie medium. Obraz i natura są wobec siebie paralelne. We-
dle tej tezy, realizacja polega na poszukiwaniu ekwiwalencji między ob-
razem a motywem. Oznacza to, iż praca malarza polega na odnajdywaniu
właściwych tonów barwnych, które okażą się transparentne wobec moty-
wu, otwierając w ten sposób wielość zadań i funkcji w całości obrazu. Ko-

21 Ibidem, s. 146
22 R. Shiff, Cezanne and the End Of Impressionism, op. cit., s. 213-215.
23 Cyt. za: R. Shiff, Cezanne’sphysicality, op. cit., s. 146.
loading ...