Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 162
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0164
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
162

PIOTR PIOTROWSKI

pojmowaną na Zachodzie jako czynnik hamujący społeczną i polityczną
krytykę oraz maskowanie stosunków władzy, w krajach komunistycz-
nych widziano jako manifestację oporu wobec upolitycznienia sztuki, do-
konanego metodami policyjnymi w imię wprowadzenia realizmu socja-
listycznego. W dodatku niektóre elementy neoawangardowego dyskursu
lat 1960., zwłaszcza marksistowska frazeologia, przez niezależne środo-
wiska artystyczne przyjmowane były w Europie Środkowej z pewną
ostrożnością (z wyjątkiem NRD), inne zaś (np. formułowana z feministycz-
nych pozycji krytyka hierarchii płci) znalazły zrozumienie znacznie póź-
niej.
Podstawową jednak trudnością w porównawczym opracowaniu kultu-
ry artystycznej regionu jest bardzo tu zróżnicowana historia moderni-
zmu. W Polsce i w Jugosławii w okresie postalinowskim bardzo szybko
stracił on charakter kontestacji systemu władzy, zyskując następnie
wręcz - szczególnie w Jugosławii - status sztuki oficjalnej3. W innych
krajach, np. w Rumunii, NRD i na Węgrzech, gdzie z różnych powodów
destabilizacja kultury miała inny przebieg, modernizm - jeżeli w ogóle
można mówić o jego recepcji - miał odległą od oficjalnej kultury pozycję.
Zróżnicowane warunki funkcjonowania modernizmu w Europie Środko-
wej, odmienność jego kontekstualizacji nie tylko w stosunku do Zachodu,
ale również (a może przede wszystkim) wewnątrz bloku wschodniego,
określą różnorodność punktów odniesienia krytyki modernistycznego ob-
razu podejmowanej tutaj od końca lat 1950., gdy w niektórych przynaj-
mniej krajach w wyniku destabilizacji kultury będą narastać procesy od-
wilżowego modernizmu, do końca lat 1960., kiedy Europa Środkowa
ponownie przejdzie kolejne polityczne i kulturowe przeobrażenia.
W 1959 roku w Zagrzebiu powstaje grupa Gorgona i jest to zapewne
jeden z pierwszych śladów podejmowania systematycznej krytyki moder-
nistycznego obrazu. Niektórzy jej członkowie, zwłaszcza Dimitrije Baśi-
cević Mangelos, legitymują się już w owym czasie zdobytym uprzednio
doświadczeniem w tej dziedzinie. Pewne pojedyncze przypadki analogicz-
nych postaw artystycznych możemy naturalnie odnaleźć także w innych
krajach regionu w końcu lat 1950., jednakże tu, w Chorwacji, jednej z re-
publik jugosłowiańskiej federacji, powstaje całe środowisko zaintereso-
wane krytyką modernistycznego obrazu, a w zasadzie w ogóle krytyką
obrazu, forpoczta tendencji, która na dobre rozwinie się we wszystkich
krajach regionu dopiero w latach 1970.

3 B. Pejić, Sozialistischer Modernismus unddieNachwehen, (w:) Aspekte/ Positionen.
50 Jahre Kunst aus Mitteleuropa, 1949-1999, ed. L. Hegy, Wien: Museum Moderner Kunst
Stiftung Ludwig, 1999, s. 115-124.
loading ...