Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 186
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0188
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
186

PIOTR PIOTROWSKI

natychmiast w pasjonującą przygodę światła, materii i fantomów. Ale przedmiot
trwa dalej nieodgadniony. Czy nie można by go „dotknąć” w inny sposób. Sztucz-
ny. Poprzez negatyw, odcisk lub przez ukrycie. Przez coś, co go ukrywa'10.
Idea ambalaży, a co za tym idzie Wystawy Popularnej, czy też „Anty-
wystawy”, odsłaniała zatem dwa problemy. Z jednej strony była to fascy-
nacja samym opakowywaniem, czymś co dysponuje możliwością skrywa-
nia, zabezpieczania, ochraniania, zarówno przedmiotów materialnych,
jak również ludzi (Żywy ambalaż z Marią Stangret, 1968). Z drugiej zaś
strony w tekście zawarta jest krytyka malarstwa i jego stosunku do
przedmiotu oraz „obrona” tego ostatniego, jego swoistości i - przede
wszystkim - materialności. Innymi słowy malarstwu, iluzjonistycznej
i pikturalnej działalności artystycznej przeciwstawiony został materialny
przedmiot z całą swoją poetyckością i krytycznym ładunkiem wobec
modernistycznych mitologii obrazu: autonomii i wyjątkowości.
W twórczości Tadeusza Kantora można odnaleźć wiele przykładów ta-
kiego krytycznego operowania przedmiotem. Przedmiot wszak wyraźnie
obecny był w jego spektaklach teatralnych Cricot 2, funkcjonował na tej
samej zasadzie co aktor, był samodzielnym elementem struktury prze-
strzennej i narracji czasowej. Pojawiał się samodzielnie na zasadzie ab-
surdalizacji, jak „porzucone”, ale monumentalne krzesło, które miało stanąć
we Wrocławiu w ramach Sympozjum Wrocław ’70, a stanęło w efekcie
przy autostradzie w okolicach Oslo (1971) (ii. 14) oraz - już po śmierci ar-
tysty - przy jego domu w Hucisku koło Krakowa. W odpowiedzi na ten
projekt, zauważmy w charakterze dygresji, Włodzimierz Borowski na
wspomnianym sympozjum powtórzył wcześniej nieco sformułowany pro-
jekt ustawienia zwróconych wobec siebie po prostu dwóch zwykłych krze-
seł i zatytułował go Dialog (1969, 1970).
Wracając jednak do Kantora: zauważmy przykłady krytyki bardziej
bezpośrednio kierowanej w stronę sztuk przedstawiających, jak jego hap-
peningi, realizowane jakby według wielkich arcydzieł europejskiego ma-
larstwa: Lekcja anatomii wedle Rembrandta w Galerii Foksal w 1969 ro-
ku oraz Panoramiczny happening morski - Tratwa Meduzy według
Theodora Gericault, pokazany na wybrzeżu w okolicach Koszalina w
1967 roku (ii. 15). W jednym i w drugim przypadku nastąpiło urealnienie
przedstawienia, odwrócenie konwencjonalnej relacji między rzeczywisto-
ścią i przedstawieniem; to nie rzeczywistość była wzorem obrazu, lecz ob-
raz stanowił wzór realnie dziejącego się wydarzenia. W tych happenin-
gach Kantor zawarł więc krytykę iluzji i w dosyć ironiczny sposób ją
zmaterializował. Obrazy, arcydzieła historii sztuki europejskiej, czy też

10 T. Kantor, Idea ambalaży:przedmiot, (w:) W. Borowski, Tadeusz Kantor, op. cit.,
s. 146.
loading ...