Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 249
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0251
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
LIBIDALNE ALEGORIE

249

dotykowe poziomy seksualności, poprzedzające wyłonienie fallicznego,
fetyszystycznego spojrzenia. Aktywizacja zmysłowej, somatycznej i pier-
wotnej pełni za pośrednictwem dzieła wizualnego, ucieleśnia spojrzenie
i obraz, kwestionując ich obiektywną i zdystansowaną perspektywę, lo-
kalizuje je w trzewiach i seksualności. Libidalny materializm powołany
w „Cacao” odnosi się do popędów i fizyczności nie tylko poprzez seksualne
działanie i charakter bulgoczącej, ciepłej czekolady, ale przede wszystkim
poprzez ucieleśnienie i sensualizację spojrzenia wywoływane przez to
dzieło. Funkcjonuje ono na poziomie zarówno użytej substancji i jej aso-
cjacji, jak i zmysłowej reakcji widza, który odbiera „Cacao” cieleśnie: sły-
sząc, smakując i dotykając, niczym w erotycznym akcie. Decydujące dla
tej pracy jest przeniesienie ze sfery obiektu i lokalizacja jej działania
w psychosomatyczności odbiorcy. Chadwick często powtarzała, iż poszu-
kuje materiałowego pośrednika, który pozwoli jej zatrzymać, uchwycić
nasilone cielesne doznania, że pragnie wytworzyć poprzez wizualność wy-
ładowanie energii, które następuje w dotyku16.
Dominacje zmysłu wzroku w zachodniej kulturze, jego uprzywilejo-
wanie wobec innych zmysłów, Martin Jay nazywa okularcentryzmem
(ocularcentrism)17. Autor wiąże to zjawisko z racjonalizacją zmysłu wzro-
ku, jego intelektualizacją i obiektywnym, transcendentnym zdystansowa-
niem wobec obiektu spojrzenia. Kulminacją - a zarazem podstawą oku-
larcentryzmu - była renesansowa perspektywa, kartezjański dualizm
odcieleśniający spojrzenie i obraz oraz ich oświeceniowa racjonalizacja
i empirycyzacja. Dodatkowo współczesny feminizm połączył okularcen-
tryzm z fallocentryzmem i voyeuryzmem, identyfikując przewagę wizual-
ności z władzą patriarchatu18. W interpretacji sztuki Helen Chadwick,
a zwłaszcza rzeźby „Cacao” pomocna będzie krytyka fallogocentryzmu
(pliallogocularcentrism) dokonana przez francuską feministyczną filozof-
kę Luce Irigaray. Irigaray pragnie pisać z perspektywy kobiecości; we-
dług niej kobiecą seksualność najlepiej można zrozumieć w niewizual-
nych terminach, czerpie ona bowiem przyjemność raczej z dotyku niż ze
spojrzenia. Pismo kobiecości (l’ecriture feminine) najbliższe jest zmysłom
dotyku i smaku. W obrębie systemu wizualnego kobiece genitalia - to
znak nieobecności: swoje bogactwo i wielość odzyskują natomiast dzięki
haptyczności, dotykowi rozróżniającemu ich złożoność. Tak jak kobiece
genitalia są ciemną przestrzenią mnogości, tak też całe jej ciało jest
mniej zamknięte i jednolite niż ciało mężczyzny; granica pomiędzy wnę-
16 Press Release to „Lamps”, Marlene Eleini Gallery, London 1989.
17 Inne pojęcia używane przez Jaya to: ocular regime, dominant scopic regime, perspec-
tioalist scopic regime, Cartesian perspectiualism.
18 M. Jay, Downcast Eyes. The Denigration of Vision in Twentieth-Century French
Thought, University of Califomia Press, 1994, s. 526.
loading ...